Σήμερα, η προστασία ενός παιδιού σημαίνει επίσης να κατανοούμε πώς λειτουργεί ένας αλγόριθμος και ποιους κινδύνους μπορεί να κρύβει. Σημαίνει να γνωρίζουμε τη γλώσσα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τις επιπτώσεις της αδιάκοπης κύλισης (scrolling) στον εγκέφαλο, να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης και να εντοπίζουμε έγκαιρα την ψυχική δυσφορία, προτού εξελιχθεί σε πραγματική κρίση.
Αυτό είναι το σημείο εκκίνησης του Κοινωνικού Απολογισμού 2025 του Telefono Azzurro, του ετήσιου απολογισμού του Ιδρύματος, που παρουσιάστηκε στις 15 Ιουλίου στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ιταλίας. Το Ίδρυμα, το οποίο πλησιάζει τα σαράντα χρόνια λειτουργίας του, παρουσιάζει μέσα από αυτό το έργο του και τις νέες προκλήσεις που αναδύονται στην ψηφιακή εποχή.
Προστασία και υπεράσπιση των παιδιών
Ύστερα από σχεδόν τέσσερις δεκαετίες δράσης, ο οργανισμός, που ιδρύθηκε το 1987 για να προσφέρει στήριξη σε παιδιά και εφήβους θύματα βίας και κακοποίησης, διευρύνει το πεδίο της αποστολής του. Εκτός από τις υπηρεσίες άμεσης παρέμβασης, αυξάνει τις επενδύσεις του στην έρευνα, την πρόληψη, τη θεσμική παρέμβαση και την ανάπτυξη καινοτόμων εργαλείων για την αντιμετώπιση των νέων μορφών ευαλωτότητας της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.
«Σήμερα, η προστασία ενός παιδιού σημαίνει να κατανοούμε τον κόσμο μέσα στον οποίο μεγαλώνει. Ευθύνη μας είναι να διασφαλίσουμε ότι τα δικαιώματά του προστατεύονται και σε αυτά τα νέα ψηφιακά περιβάλλοντα. Γι’ αυτό συνεχίζουμε να επενδύουμε στην ακρόαση, την έρευνα, την πρόληψη και την καινοτομία, συνεργαζόμενοι ακούραστα με τους θεσμούς, τα σχολεία, τις οικογένειες και τις επιχειρήσεις, ώστε η τεχνολογία να υπηρετεί πραγματικά την ανάπτυξη και την προστασία των παιδιών», τονίζει ο πρόεδρος του Ιδρύματος Telefono Azzurro, Ernesto Caffo.
Όπως επισημαίνει, οι ψηφιακές πλατφόρμες, οι αλγόριθμοι και τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης μεταμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά και οι έφηβοι μαθαίνουν, δημιουργούν σχέσεις και διαμορφώνουν την ταυτότητά τους.
Οι ευκαιρίες και οι κίνδυνοι της Τεχνητής Νοημοσύνης
Ο Κοινωνικός Απολογισμός χαρακτηρίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη ως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των επόμενων ετών. Από τη μία πλευρά προσφέρει σημαντικές δυνατότητες, ακόμη και στον εκπαιδευτικό τομέα· από την άλλη όμως εισάγει πρωτόγνωρους κινδύνους.
Κατά την άποψη του Ιδρύματος, η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στην ψηφιακή εκπαίδευση, στους ηλικιακούς περιορισμούς ή στους εκ των υστέρων ελέγχους. Πρέπει να ξεκινά ήδη από τον σχεδιασμό των αλγορίθμων, των ψηφιακών πλατφορμών και των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Πρόκειται για την αρχή του «safety by design»: τη δημιουργία ηθικότερων τεχνολογιών, όπως προτρέπει ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ στην εγκύκλιο Magnifica Humanitas, όπου η ασφάλεια των παιδιών ενσωματώνεται εξαρχής στον σχεδιασμό τους και δεν αντιμετωπίζεται μόνο όταν η ζημία έχει ήδη προκληθεί.
Παράλληλα, το Telefono Azzurro επενδύει στη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την αποτελεσματικότερη λειτουργία των υπηρεσιών ακρόασης και υποστήριξης. Στόχος δεν είναι να αντικατασταθεί η ανθρώπινη επικοινωνία με τα παιδιά, η οποία παραμένει αναντικατάστατη, αλλά να ενισχυθούν οι επαγγελματίες, ώστε να αξιολογούν ταχύτερα τα αιτήματα βοήθειας, να εντοπίζουν τις πιο επείγουσες περιπτώσεις και να οργανώνουν αποτελεσματικότερα τις παρεμβάσεις προστασίας.
Έμφαση στην ψυχική υγεία
Ανάμεσα στις βασικές προτεραιότητες του Ιδρύματος βρίσκεται και η ψυχική υγεία των νέων. Άγχος, κοινωνική απομόνωση, αυτοτραυματισμοί, διατροφικές διαταραχές, δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και σοβαρές μορφές εξάρτησης από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν τους κυριότερους λόγους για τους οποίους οι έφηβοι ζητούν βοήθεια.
Τα φαινόμενα αυτά θεωρούνται ενδείξεις μιας ολοένα και πιο διαδεδομένης ψυχικής δυσφορίας, η οποία απαιτεί έγκαιρες και διεπιστημονικές παρεμβάσεις.
Ο Ernesto Caffo υπογραμμίζει ότι η ακρόαση παραμένει το βασικότερο μέσο πρόληψης. Η προσεκτική ακρόαση των παιδιών και των εφήβων επιτρέπει την κατανόηση των πραγματικών αναγκών τους και πρέπει να συνοδεύεται από τη συνεργασία όλων των βασικών φορέων αγωγής και διαπαιδαγώγησης, της οικογένειας, του σχολείου, των κατηχητών και της ευρύτερης κοινότητας, ώστε να προσφέρονται ουσιαστικές εναλλακτικές απέναντι στον ελκυστικό αλλά και επικίνδυνο κόσμο του διαδικτύου.
Ο Κοινωνικός Απολογισμός επισημαίνει ακόμη ότι η οικονομική βιωσιμότητα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση των υπηρεσιών ακρόασης, προστασίας και πρόληψης, καθώς και για τις αναγκαίες επενδύσεις απέναντι στις νέες προκλήσεις που δημιουργεί η εξέλιξη της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.
Ένα ολοένα ευρύτερο δίκτυο συνεργασίας
Τέλος, ο Κοινωνικός Απολογισμός αναδεικνύει την ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας του Telefono Azzurro, το οποίο συμμετέχει ενεργά στα ευρωπαϊκά όργανα που ασχολούνται με την προστασία των παιδιών και την ασφάλεια στο διαδίκτυο.
Παράλληλα, συνεχίζεται ο διάλογος σχετικά με τον ευρωπαϊκό κανονισμό «Chat Control». Για το Ίδρυμα, η ενίσχυση των μηχανισμών καταπολέμησης της διαδικτυακής διακίνησης υλικού σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα, υπό την προϋπόθεση ότι θα διατηρείται η αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των παιδιών, στην ιδιωτικότητα και στα θεμελιώδη δικαιώματα.
Το κεντρικό μήνυμα του Κοινωνικού Απολογισμού είναι σαφές: η ακρόαση παραμένει η αφετηρία κάθε προσπάθειας προστασίας, αλλά πρέπει να πλαισιώνεται από ένα ολοκληρωμένο σύστημα που θα προλαμβάνει τους κινδύνους και θα συνοδεύει παιδιά και εφήβους ακόμη και στους συχνά αόρατους χώρους της ψηφιακής ζωής.
ΠΗΓΗ:Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
