Μια τιμητική διάκριση για τον Βαρθολομαίο Α΄, ως αναγνώριση «της εξαιρετικής συμβολής του στην οικουμενική σκέψη, ιδιαιτέρως στον τομέα των σχέσεων μεταξύ Καθολικών και Ορθοδόξων».
Με αυτά τα λόγια ο Καρδινάλιος Κουρτ Κοχ, Προϊστάμενος της Ποντιφικής Συνόδου για την Προώθηση της Ενότητας των Χριστιανών, χαρακτήρισε την απονομή του διδακτορικού τίτλου honoris causa στη Θεολογία στον Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, η οποία πραγματοποιήθηκε το πρωί της Παρασκευής 23 Οκτωβρίου από το Ποντιφικό Πανεπιστήμιο του Αγίου Θωμά του Ακινάτη (Angelicum).
Η τελετή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της έναρξης του ακαδημαϊκού έτους 2026-2027 και συνδέθηκε με την εκδήλωση υπό τον τίτλο «Η Κρήτη, δέκα χρόνια μετά», με αναφορά στη Σύνοδο των Ορθοδόξων Εκκλησιών που πραγματοποιήθηκε το 2016 στο ελληνικό νησί.
Στην εκδήλωση του Angelicum συμμετείχαν πανεπιστημιακοί ερευνητές, διπλωμάτες και εκπρόσωποι θρησκευτικών κοινοτήτων, μεταξύ των οποίων ο Καρδινάλιος και Αρχιγραμματέας της Αγίας Έδρας Πιέτρο Παρολίν και ο Καρδινάλιος Κλαούντιο Γκουγκερόττι, Προϊστάμενος της Ποντιφικής Συνόδου για τις Ανατολικές Εκκλησίες.
Παρέστη επίσης ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος πραγματοποιεί προσκυνηματική επίσκεψη στην Ιταλία, με προγραμματισμένες επισκέψεις τις προσεχείς ημέρες στην Ασίζη και στο Λορέτο.
Οι σχέσεις αναπτύχθηκαν με σταθερό ρυθμό
«Κατά τη διάρκεια της πατριαρχικής σας διακονίας», τόνισε ο Καρδινάλιος Κοχ στον έπαινο που εκφώνησε προς τιμήν του Πατριάρχη, «οι σχέσεις μεταξύ των αδελφών Εκκλησιών, της Ρώμης και της Κωνσταντινουπόλεως, αναπτύχθηκαν πράγματι με σταθερό ρυθμό. Έχετε υπογράψει περισσότερες κοινές διακηρύξεις με τους Ρωμαίους Ποντίφικες από οποιονδήποτε άλλον Πατριάρχη στην ιστορία».
Όπως παρατήρησε ο Καρδινάλιος, η συμμετοχή του Πατριάρχη, κατά το προηγούμενο έτος, στην εξόδιο ακολουθία του Πάπα Φραγκίσκου και στην έναρξη της νέας ποντιφικής διακονίας, καθώς και το γεγονός ότι το πρώτο ταξίδι του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ στο εξωτερικό πραγματοποιήθηκε ακριβώς στην Οικουμενική Έδρα, «αποτελούν εύγλωττες ενδείξεις της σταδιακής ανάπτυξης αυτών των σχέσεων».
Για να αναδείξει τη σημασία του έργου που έχει επιτελέσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο Καρδινάλιος Κοχ επέλεξε να επικεντρωθεί σε τρεις πτυχές της προσφοράς του από οικουμενική σκοπιά: «την ανεκτίμητη συμβολή του στον εκκλησιολογικό προβληματισμό σχετικά με τη συνοδικότητα της Εκκλησίας», την «οικοθεολογία» και τη «θεολογία του διαλόγου».
Η συνοδικότητα ως εγγενής διάσταση της Εκκλησίας
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, όπως τόνισε ο Καρδινάλιος Κοχ, «ενθάρρυνε ακαταπόνητα τις εργασίες της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Καθολικής και της Ορθοδόξου Εκκλησίας», η οποία, κατά την πιο πρόσφατη περίοδο, επικεντρώθηκε στη συνοδικότητα, ακολουθώντας μια προσέγγιση που απορρέει από τη διδασκαλία του Βαρθολομαίου.
«Δεν είναι τυχαίο ότι προωθήσατε την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία συγκλήθηκε κατά την Πεντηκοστή του 2016» παρατήρησε ο Καρδινάλιος. Το ίδιο θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο της επιστημονικής ημερίδας στο Angelicum.
Κατά τη Σύνοδο εκείνη, ο Βαρθολομαίος υπογράμμισε ότι η συνοδικότητα αποτελεί εγγενή διάσταση της Εκκλησίας και, μάλιστα, της ίδιας της χριστιανικής πίστεως.
Την ίδια αντίληψη επανέλαβε και κατά την επίσκεψη του Αγίου Πατέρα Λέοντος ΙΔ΄, μαζί με άλλους Προκαθημένους Εκκλησιών, στην Νίκαια της Βιθυνίας, με την ευκαιρία της επετείου των 1.700 ετών από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας.
Σύμφωνα με τον Καρδινάλιο Κοχ, η συνάντηση αυτή επέτρεψε να βιωθεί εμπράκτως η συνοδικότητα μεταξύ των επικεφαλής των Εκκλησιών, τόσο κατά την κοινή προσευχητική σύναξη στη Νίκαια όσο και κατά την οικουμενική συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη.
Η λιτότητα ως αντίδοτο στον καταναλωτισμό
Αναφερόμενος στην «οικοθεολογία», ο Καρδινάλιος Κοχ τόνισε ότι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος υπήρξε «ο πρώτος θρησκευτικός ηγέτης που χαρακτήρισε επισήμως την καταστροφή της φύσεως ως αμαρτία κατά της κτίσεως, η οποία αποτελεί “εικόνα του Θεού”, και, τελικά, ως αμαρτία εναντίον του ίδιου του Θεού».
Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε «την επιστροφή στη χριστιανική άσκηση και στην εκούσια λιτότητα ως αντίδοτο στον καταστροφικό καταναλωτισμό».
Η διδασκαλία αυτή είχε βαθιές επιπτώσεις και στον οικουμενικό διάλογο.
Ολοκληρώνοντας, ο Καρδινάλιος Κοχ υπογράμμισε ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος ενσάρκωσε «τον αδιάρρηκτο χαρακτήρα του διαλόγου της αγάπης και του διαλόγου της αληθείας».
Η συνοδικότητα ως διαρκής πραγματικότητα
Μετά την απονομή του διδακτορικού τίτλου honoris causa στη Θεολογία από τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου π. Τόμας Τζόζεφ Γουάιτ, έλαβε τον λόγο ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος αναφέρθηκε στη δέκατη επέτειο της Συνόδου της Κρήτης.
Η Σύνοδος αυτή, όπως είπε, αποτέλεσε την «ολοκλήρωση μιας προετοιμασίας που διήρκεσε περισσότερο από έναν αιώνα και συνοδεύθηκε από προσευχή και ελπίδα».
«Η Σύνοδος μας υπενθυμίζει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως μια ομοσπονδία ανεξάρτητων Εκκλησιών, οι οποίες υπάρχουν απομονωμένες η μία από την άλλη. Αντιθέτως, αποτελεί το ένα και μοναδικό Σώμα του Χριστού, ενωμένο στην πίστη, στη μυστηριακή ζωή και στην αποστολική παράδοση» τόνισε ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
«Οι σύνοδοι και οι συνοδικές συνελεύσεις υπήρξαν πάντοτε το μέσο και η έκφραση μέσω των οποίων η Εκκλησία φανερώνει την ενότητά της».
Κατά τον ίδιο τρόπο, η Σύνοδος της Κρήτης κατέδειξε ότι «η συνοδικότητα αποτελεί διαρκή πραγματικότητα».
Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, «πρέπει να αντισταθούμε στον πειρασμό να την αξιολογούμε αποκλειστικά με βάση τα άμεσα αποτελέσματά της ή την ατυχή απουσία ορισμένων Αυτοκεφάλων Εκκλησιών».
Μια τέτοια προσέγγιση θα σήμαινε ότι περιορίζουμε τη Σύνοδο σε ένα απλό γεγονός, ενώ, μέσω των αποφάσεων και των κειμένων της, ανέδειξε ότι η Ορθοδοξία μπορεί να προσφέρει ουσιαστική συμβολή στην αντιμετώπιση των ζητημάτων της σύγχρονης εποχής.
«Η Εκκλησία, πράγματι, δεν καλείται να αποσυρθεί από την κοινωνία, αλλά να μαρτυρεί τη μεταμορφωτική δύναμη του Ευαγγελίου στην καρδιά του κόσμου», δήλωσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης.
Πέρα από τα επιμέρους κείμενά της, η Σύνοδος «ανέδειξε ότι η ενότητα απαιτεί τη συνάντηση».
Ενίσχυση των δεσμών κοινωνίας μεταξύ των Εκκλησιών
Δέκα χρόνια αργότερα, οι προκλήσεις εξακολουθούν να υφίστανται. Οι προκλήσεις αυτές, όπως παρατήρησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης, «υπογραμμίζουν ακόμη περισσότερο τη σημασία της διατήρησης ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και της ενίσχυσης των δεσμών κοινωνίας μεταξύ των Εκκλησιών».
Υπό αυτό το πρίσμα, η Σύνοδος της Κρήτης «αποτελεί την αφετηρία μιας ανανεωμένης προσπάθειας για τη συνοδικότητα, την κοινωνία και τη συνεργασία, μολονότι, από πολλές απόψεις, παραμένει ανολοκλήρωτη».
Αυτό ισχύει όχι μόνο για την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά και για τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στη συνοδικότητα.
Το μέλλον της Ορθοδοξίας εξαρτάται, επομένως, «πρωτίστως από την ανάκτηση εκείνης της κουλτούρας της συνοδικότητας που χαρακτήριζε την Εκκλησία των πρώτων χριστιανικών αιώνων», κατέληξε ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Όπως τόνισε, «το μέλλον του Χριστιανισμού εξαρτάται από αυτήν ακριβώς την ανάκτηση της συνοδικότητας».
Πρόκειται για ένα σημαντικό δίδαγμα που προσέφερε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος μόλις την προηγούμενη ημέρα είχε συμπληρώσει τριάντα πέντε χρόνια από την εκλογή του στον πατριαρχικό θρόνο.
Η ημερίδα ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη μεγάλη προσπάθεια του Ποντιφικού Πανεπιστημίου στην έρευνα και τη διδασκαλία του οικουμενισμού, συνεχίζοντας μια μακρά παράδοση, την οποία υπηρετεί ιδιαιτέρως το Œcumenicum, το Ινστιτούτο Οικουμενικών Σπουδών, όπως επισήμανε, στο περιθώριο της εκδήλωσης, ο συντονιστής του π. Υάκινθος Ντεστιβέλ.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
