Το μήνυμα του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ για την 112η Παγκόσμια Ημέρα του Μετανάστη και του Πρόσφυγα, που δημοσιεύθηκε στις 14 Αυγούστου, είναι αφιερωμένο στα παιδιά που είναι μετανάστες, αρχίζοντας από εκείνα των οποίων τα σκοτεινά και διαπεραστικά μάτια συνάντησε κατά τις επισκέψεις του στις Κανάριες Νήσους και στη Λαμπεντούζα. «Ακόμη και ένα μόνο από αυτά τα παιδιά» είναι το θέμα του μηνύματος για την ημέρα που θα εορταστεί στις 27 Σεπτεμβρίου, και η οποία φέτος θέλει να στρέψει την κοινή προσοχή σε εκείνους που «είναι οι πιο ευάλωτοι μέσα στις παγκόσμιες μεταναστευτικές ροές»: τα παιδιά και τους εφήβους.
«Συγκεκριμένα πρόσωπα, μοναδικές ιστορίες, που απευθύνονται στη συνείδησή μας». Ανήλικοι που είδαν τα πρώτα χρόνια της ζωής τους να διαλύονται μέσα στον πόνο της απώλειας γονέων και αδελφών, που έγιναν μάρτυρες «ανείπωτων βιαιοτήτων» ή υφίστανται το «τραύμα» του αναγκαστικού χωρισμού εξαιτίας των επαναπατρισμών, αλλά που βρίσκονται επίσης στο επίκεντρο πράξεων φροντίδας και αλληλεγγύης.
Αυτές ακριβώς οι τραγωδίες ζητάει ο Πάπας να αντιμετωπιστούν με ανθρωπιά και πίστη, ευνοώντας διαδικασίες ένταξης και φιλίας με τους συνομηλίκους της τοπικής κοινωνίας και δημιουργώντας χώρους στους οποίους θα αναγνωρίζεται και θα εκτιμάται η πολιτιστική και θρησκευτική ταυτότητα, ώστε να προλαμβάνεται ο κίνδυνος ριζοσπαστικοποίησης.
Από τη διαχείριση των ροών στην προστασία των δικαιωμάτων
Στα παιδιά αυτά και στα μάτια τους καλεί ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ να στρέψουμε το βλέμμα μας, όταν, απευθυνόμενος στον ευρύτερο πολιτικό και δημοσιογραφικό κόσμο, ζητάει να αλλάξει επειγόντως η οπτική μας.
«Χρειάζεται να μετατοπιστεί ο άξονας της συζήτησης από την απλή διαχείριση των ροών στην πλήρη και άμεση προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υιοθετώντας μια συντονισμένη, αλληλέγγυα και αποτελεσματική απάντηση, ικανή να εγγυηθεί προστασία, υποδοχή και πραγματικές ευκαιρίες ένταξης σε όσους μεταναστεύουν».
Η οδύνη
Ο Πάπας αναπτύσσει τον προβληματισμό του ξεκινώντας από την πραγματικότητα του μεταναστευτικού φαινομένου, με εκατομμύρια παιδιά και εφήβους κάθε χρόνο «να εξαναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους εξαιτίας πολέμων, φτώχειας, βιαιοτήτων, περιβαλλοντικών καταστροφών και άλλων τραγωδιών». Οι αριθμοί αυξάνονται και «οι οικονομικές, πολιτικές και στρατιωτικές ευθύνες γι’ αυτή την καταστροφή είναι τεράστιες», υπογραμμίζει ο Ποντίφικας.
Ο Λέων ΙΔ΄ εισέρχεται στην καρδιά της οδύνης που βιώνουν πολλοί από αυτούς τους ανηλίκους. Η οδύνη αυτή «δεν εξαντλείται στη μετακίνηση», εξαιτίας των απωλειών και των βιαιοτήτων που έχουν υποστεί. Σε άλλες περιπτώσεις, δηλαδή στους ανηλίκους που προσπαθούν να επανενωθούν με τα μέλη της οικογένειάς τους, από τα οποία έχουν χωριστεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα, παίρνει τη μορφή «αγωνίας». Υπάρχουν επίσης ανήλικοι που «διανύουν τη διαδρομή μαζί με τους γονείς τους, εκτεθειμένοι ωστόσο σε ακραίες και τραυματικές συνθήκες», επισημαίνει ο Λέων, χωρίς να ξεχνά «την τραγική κατάσταση εκείνων που χωρίζονται από τους γονείς τους εξαιτίας του επαναπατρισμού».
Τρεις φορές ανυπεράσπιστοι
Σε αυτό το δραματικό σκηνικό προστίθενται και άλλες τραγωδίες: «οι θάνατοι στις μεταναστευτικές διαδρομές, η εμπορία και εκμετάλλευση ανθρώπων, η στρατολόγηση ανηλίκων για συμμετοχή σε ένοπλες συγκρούσεις, η σεξουαλική βία, οι αναγκαστικοί γάμοι και οι θηριωδίες που υφίστανται ή βλέπουν κατά τη διάρκεια της διαδρομής».
«Η αξιοπρέπειά τους καταπατείται με πάρα πολλούς τρόπους»
Και η αξιοπρέπεια των μικρών μεταναστών, που είναι ευάλωτοι και χωρίς φωνή, καταπατείται ακόμη περισσότερο. Διότι, όπως υπογράμμιζε ο Πάπας Φραγκίσκος, είναι «τρεις φορές ανυπεράσπιστοι: επειδή είναι ανήλικοι, επειδή είναι ξένοι και επειδή είναι ανίσχυροι».
Το φως της αλληλεγγύης
Μέσα σε τόσο σκοτάδι, ωστόσο, δεν λείπει το φως. Είναι το φως της αλληλεγγύης που ενσαρκώνεται σε «πρόσωπα, οικογένειες, πολιτικούς θεσμούς και εκκλησιαστικές κοινότητες» που «επιλέγουν να μην κοιτάξουν από την άλλη πλευρά».
Υπάρχουν οικογένειες που ανοίγουν τις πόρτες των σπιτιών τους «για να ξαναδώσουν τη ζεστασιά μιας εστίας», υπάρχουν παιδαγωγοί στις δομές φιλοξενίας, εθελοντές και εργαζόμενοι που καθημερινά στις μεταναστευτικές διαδρομές και στις πόλεις «αφιερώνονται στη φροντίδα των αόρατων πληγών αυτών των μικρών». Η προσφορά τους, διαβεβαιώνει ο Ποντίφικας, αποτελεί μαρτυρία ότι «η αγάπη μπορεί να νικήσει την αδιαφορία».
Η πρόσκληση του Ευαγγελίου
Ο Πάπας παραπέμπει σχετικά στο Ευαγγέλιο, όπου ο Χριστός λέει: «Όποιος δεχθεί ένα τέτοιο παιδί στο όνομά μου, δέχεται εμένα».
Επομένως, «δεν πρόκειται για ζήτημα αριθμών ή στατιστικών»: το Ευαγγέλιο μας καλεί να μην κάνουμε υπολογισμούς. «Ακόμη και ένας μόνο», λέει ο Κύριος.
«Κάθε παιδί, κάθε ανθρώπινο ον διαθέτει άπειρη αξιοπρέπεια. Είναι εικόνα και ομοίωση του Θεού, είναι παρουσία του Κυρίου. Μπροστά σε κάθε ανήλικο μετανάστη καλούμαστε να πραγματοποιήσουμε μια πράξη ανθρωπιάς και πίστης: στο παιδί, πράγματι, μπορούμε να υποδεχθούμε και να συναντήσουμε τον Κύριο».
Και αυτή η πρόσκληση γίνεται ακόμη πιο επιτακτική όταν θυμόμαστε τα άλλα λόγια του Ιησού: «Ήμουν ξένος και με δεχθήκατε».
Δεν συμβαίνει πάντοτε έτσι: «Δυστυχώς, οι ανήλικοι μετανάστες οδηγούνται ευκολότερα στην αορατότητα, επειδή στερούνται ενηλίκων που να τους προστατεύουν και να τους στηρίζουν» σημειώνει ο Πάπας.
Για τον Λέοντα ΙΔ΄, «είναι αναγκαίο να παρεμβαίνουμε στις χώρες προέλευσης, ώστε να εξαλειφθούν οι ενδεχόμενες αιτίες που αναγκάζουν τους ανθρώπους να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, προσφέροντας παράλληλα προστασία και υποδοχή στις χώρες διέλευσης και άφιξης».
Να μην παραμένουμε αδιάφοροι
«Η κραυγή των εκτοπισμένων ανηλίκων ανεβαίνει σήμερα προς τον Θεό», τονίζει ο Επίσκοπος Ρώμης. Και εμείς «δεν μπορούμε να παραμένουμε αδιάφοροι ούτε να συνηθίσουμε σε τόσο πόνο».
Η έκκληση του Πάπα απευθύνεται σε όλους, και κινείται σε τέσσερα επίπεδα: προσωπικό, εκκλησιαστικό, διαθρησκειακό και θεσμικό.
Στην «προσωπική» ζωή, ο καθένας καλείται «να ανοίξει τα μάτια και την καρδιά», να ξεπεράσει «την απόσταση που μετατρέπει τον άνθρωπο σε ένα στατιστικό δεδομένο» και, επομένως, «να αναγνωρίσει το παιδί στην αξιοπρέπειά του, πριν ακόμη από την ιδιότητά του ως μετανάστη», ώστε να προστατεύσει τα θεμελιώδη δικαιώματά του: «στη ζωή, στην εκπαίδευση, σε ένα επίπεδο διαβίωσης που θα του επιτρέπει να αναπτύσσεται και να εξελίσσεται πλήρως από σωματική, ψυχική, πνευματική, ηθική και κοινωνική άποψη».
Να μετατραπεί η υποδοχή σε σταθερή ποιμαντική πρακτική
«Στην Εκκλησιαστική ζωή χρειάζεται να μετατρέψουμε την υποδοχή από μια αφηρημένη έννοια σε σταθερή ποιμαντική πρακτική: Δεν μπορούμε να περιοριζόμαστε στο να αναθέτουμε αυτό το καθήκον σε ιδρύματα ή ενώσεις που διαθέτουν ένα συγκεκριμένο χάρισμα» προτρέπει ο Πάπας.
«Χρειάζεται να ενθαρρύνουμε τις χριστιανικές κοινότητες στην ένταξη και στην ανάδειξη των προσφύγων και των μεταναστών ως πλήρως ισότιμων μελών της εκκλησιαστικής οικογένειας, προωθώντας νέες εκπαιδευτικές και πνευματικές πορείες, ακόμη και εξατομικευμένες, οι οποίες θα υπερβαίνουν τη λογική της απλής παροχής βοήθειας».
Πρόληψη της απομόνωσης και της ριζοσπαστικοποίησης
Θεμελιώδες για τον Λέοντα είναι να «προλαμβάνεται η μοναξιά, η απομόνωση και η απόρριψη», που συχνά πλήττουν και τα παιδιά των μεταναστών.
Προς αυτή την κατεύθυνση χρειάζεται «να προωθούνται δυναμικές συνάντησης και ένταξης, μέσα στις οποίες τα παιδιά της τοπικής κοινωνίας και οι νεαροί μετανάστες θα μπορούν να ενισχύονται αμοιβαία, σε μια πορεία αμοιβαίου σεβασμού, αλληλεγγύης και φιλίας».
Αναφερόμενος στις διαφορετικές θρησκείες, ο Ποντίφικας υπενθυμίζει ότι «η ευαλωτότητα των μικρών δεν γνωρίζει ομολογιακά σύνορα» και ότι ακριβώς «η ανθρωπιστική και πνευματική ευθύνη» που ενώνει όλους αποτελεί «γόνιμο έδαφος για έναν συγκεκριμένο διαθρησκειακό διάλογο».
«Οι θρησκευτικές κοινότητες καλούνται να δημιουργήσουν χώρους στους οποίους κάθε κορίτσι και κάθε αγόρι θα γίνονται σεβαστά και θα εκτιμώνται ως προς τις αντίστοιχες πολιτιστικές τους ταυτότητες, προλαμβάνοντας τον κίνδυνο ριζοσπαστικοποίησης από εξτρεμιστικές ομάδες. Η προστασία ενός ανηλίκου σημαίνει, τελικά, τη διαφύλαξη της θεϊκής σφραγίδας που έχει αποτυπωθεί μέσα του».
Προώθηση των οικογενειακών επανενώσεων και αποτροπή των τραυμάτων του χωρισμού
Στο πλαίσιο των πολιτικών θεσμών, ο Πάπας επαναλαμβάνει την επείγουσα ανάγκη «να επιβεβαιωθεί εκ νέου η αρχή του υπέρτερου συμφέροντος του ανηλίκου».
Οι δημόσιοι και ιδιωτικοί θεσμοί «οφείλουν να θέτουν στο επίκεντρο την προστασία και την αξιοπρέπεια κάθε παιδιού και εφήβου ξεχωριστά».
«Αυτό, συνεπάγεται την υιοθέτηση αποτελεσματικών νομικών μέσων προστασίας, την προώθηση των οικογενειακών επανενώσεων και την αποτροπή των τραυμάτων του χωρισμού» καταλήγει ο Λέων ΙΔ΄.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
