ΛΕΩΝ ΙΔ’
ΓΕΝΙΚΗ ΑΚΡΟΑΣΗ
Πλατεία Αγίου Πέτρου
Τετάρτη, 9 Σεπτεμβρίου 2026
Τα κείμενα της Β’ Συνόδου του Βατικανού. IV. Η Ποιμαντική Διάταξη Gaudium et spes (GS 12-12). 2. Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια: δώρο και ευθύνη
Αδελφοί και αδελφές, καλημέρα και καλώς ήλθατε!
Η Συνοδική Διάταξη Gaudium et spes (GS), αφιερώνοντας το πρώτο της κεφάλαιο στην αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου, υπογραμμίζει ότι αυτή αποτελεί τη βάση και την προϋπόθεση εκείνων των «αξιών που σήμερα εκτιμώνται περισσότερο», οι οποίες όμως δεν πρέπει να απολέσουν τη σχέση τους με «τη θεϊκή τους πηγή», ώστε να προστατευθούν από πιθανές αλλοιώσεις που οφείλονται στη «διαφθορά της ανθρώπινης καρδιάς» (GS, 11).
Η πορεία που επέτρεψε να αναδειχθούν τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά και δικαιώματα της αξιοπρέπειας του προσώπου αποτελεί ασφαλώς μία από τις σημαντικότερες σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας. Ωστόσο, η πορεία αυτή δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και καλείται να αντιμετωπίσει παλαιές και νέες αντιφάσεις, οι οποίες εμποδίζουν την πλήρη πραγμάτωσή της.
Η Εκκλησία προσφέρει με σαφήνεια τη δική της συμβολή, υπενθυμίζοντας ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια πηγάζει από το ίδιο το είναι του προσώπου. Είχα την ευκαιρία να το επαναλάβω και στην πρόσφατη Εγκύκλιο Magnifica humanitas: «Κάθε πρόσωπο έχει συλληφθεί στη σκέψη και έχει θεληθεί από τον Θεό, ώστε να εισέλθει σε μια ιστορία κοινωνίας μαζί Του, με τους άλλους και με τη δημιουργία. Η αξιοπρέπειά του δεν εξαρτάται από τις ικανότητες που διαθέτει, από τα πλούτη ή από τη θέση που κατέχει, από τις σωστές ή λανθασμένες επιλογές που κάνει, αλλά είναι ένα δώρο που προηγείται και υπερβαίνει όλα αυτά, το οποίο ο Θεός έχει θέσει ως έκφραση της αγάπης Του που ποτέ δεν εκλείπει» (αρ. 50).
Η άπειρη αξιοπρέπεια του ανθρώπου, επομένως, θεμελιώνεται στην ταυτότητά του ως δημιουργήματος πλασμένου «“κατ’ εικόνα Θεού”, ικανού να γνωρίζει και να αγαπά τον Δημιουργό του»· πρόκειται για ένα σχέδιο και ένα δώρο αγάπης που υπερβαίνει όλες τις άλλες δημιουργημένες πραγματικότητες, οι οποίες έχουν ανατεθεί στη φροντίδα του ανθρώπου «για να τις κυβερνά και να τις χρησιμοποιεί προς δόξα του Θεού» (GS, 12).
Μέσα στην πίστη μπορούμε να κατανοήσουμε το έσχατο θεμέλιο της αξιοπρέπειας του προσώπου, διότι ο Υιός, «αποκαλύπτοντας το μυστήριο του Πατέρα και της αγάπης Του, αποκαλύπτει πλήρως και τον άνθρωπο στον ίδιο του τον εαυτό και του φανερώνει την ύψιστη κλήση του» (GS, 22).
Το ανθρώπινο πρόσωπο παραπέμπει πάντοτε σε σχέση, κοινωνία και συμμετοχή απέναντι στον Θεό και στους άλλους· επομένως, σε μια υιική σχέση με τον Θεό Πατέρα και σε μια αδελφική σχέση με τον Χριστό και με όλους τους ανθρώπους. Αποκλείει κάθε αυτοαναφορικό κλείσιμο στον εαυτό. Το να είσαι πρόσωπο σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι τον εαυτό σου ως δώρο που καλείται να μοιραστεί, να αναπτύσσεται και να ωριμάζει μέσα στην αποδοχή, την αμοιβαιότητα και την υπηρεσία.
Η αξιοπρέπεια αυτή έχει ανατεθεί στην ευθύνη του καθενός· ταυτόχρονα, απαιτεί αλληλεγγύη και αμοιβαία φροντίδα, ώστε να ξεπεραστούν οι πολυάριθμες παραποιήσεις και χειραγωγήσεις που ακόμη και σήμερα αλλοιώνουν την αντίληψή της και παρεμποδίζουν την πραγμάτωσή της.
Πράγματι, εξαιτίας των επιλογών που, στην πορεία της ιστορίας, έγιναν ενάντια στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου, ακόμη και σήμερα «ο άνθρωπος βρίσκεται διχασμένος μέσα στον ίδιο του τον εαυτό» και «ολόκληρη η ανθρώπινη ζωή, τόσο η ατομική όσο και η συλλογική, παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά μιας δραματικής πάλης ανάμεσα στο καλό και στο κακό, ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι». Αυτή η εύθραυστη και περιορισμένη κατάσταση, ωστόσο, μπορεί να αντιμετωπιστεί με ελπίδα, διότι «ο ίδιος ο Κύριος ήλθε για να ελευθερώσει τον άνθρωπο και να του δώσει δύναμη, ανανεώνοντάς τον εσωτερικά και εκδιώκοντας “τον άρχοντα αυτού του κόσμου” (Ιω 12,31), ο οποίος τον κρατούσε υπόδουλο στην αμαρτία» (GS, 13).
Η Gaudium et spes δηλώνει επίσης ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αφορά ολόκληρο το πρόσωπο και, γι’ αυτό, πρέπει να υπερβαίνονται οι δυαρχικές αντιλήψεις: ο άνθρωπος είναι «ενότητα ψυχής και σώματος». Η υποβάθμιση του σώματος σε ένα απλό «αντικείμενο», το οποίο μπορεί κανείς να διαθέτει αυθαίρετα, αποτελεί πάντοτε άρνηση της αξιοπρέπειας του προσώπου: «δεν επιτρέπεται […] να περιφρονείται η σωματική ζωή του ανθρώπου», αλλά χρειάζεται «να θεωρεί το ίδιο του το σώμα καλό και άξιο τιμής, ακριβώς επειδή δημιουργήθηκε από τον Θεό και προορίζεται για την ανάσταση κατά την έσχατη ημέρα», επαγρυπνώντας ώστε να μη «γίνεται δούλος των διεστραμμένων τάσεων της καρδιάς» (GS, 14), καθώς όλοι μας είμαστε πληγωμένοι από την αμαρτία.
Τέλος, τρεις είναι οι σημαντικότερες εκφράσεις της αξιοπρέπειας του προσώπου που υπενθυμίζει η Gaudium et spes: η νοημοσύνη, η οποία καθιστά τον άνθρωπο ακούραστο αναζητητή της αλήθειας (αρ. 15)· η συνείδηση, μέσω της οποίας δίνει ενότητα και νόημα στη ζωή του (αρ. 16)· και η ελευθερία, η οποία τον καθιστά υπεύθυνο πρωταγωνιστή των αποφάσεών του (αρ. 17).
Πρόκειται για διαστάσεις στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους: μέσα στη συνείδηση η αλήθεια αναγνωρίζεται ως αλήθεια και η ελευθερία μπορεί να τη βιώσει ως θεμέλιο και δυνατότητά της. Το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μας ζωοποιεί εν Χριστώ, μας καθιστά ελεύθερους και μας βεβαιώνει διαρκώς για την αξιοπρέπειά μας ως τέκνων του Θεού, ελευθερώνοντάς μας από τον φόβο και οδηγώντας μας προς τον τελικό προορισμό, προς εκείνη την πληρότητα της ζωής πέρα από τον θάνατο, την οποία μας υποσχέθηκε ο Χριστός.
Μόνο μέσα σε Εκείνον φωτίζεται αληθινά το μυστήριο του ανθρώπου· από Εκείνον λαμβάνουμε φως για το αίνιγμα του πόνου και του θανάτου και μαζί Του πορευόμαστε προς την ανάσταση.
Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, δημιουργημένοι κατ’ εικόνα Θεού, διά του Χριστού και με προορισμό τον Χριστό, έχουμε λάβει μια μοναδική και ανεξάλειπτη αξιοπρέπεια. Ας δεσμευτούμε να την προάγουμε και να την υπερασπιζόμαστε πάντοτε, με το φως και τη δύναμη του Ευαγγελίου.
———————–
Μετάφραση: π.Λ
