Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΣΗΦ ΜΟΝΗΣ ΙΗΣΟΥΙΤΩΝ ΛΟΥΤΡΩΝ ΤΗΝΟΥ ΑΠΟ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗΣ ΤΟΥ ΤΟ 1860 ΕΩΣ ΤΟ 2020
Το 1838 έγινε η μετεγκατάσταση των Ιησουιτών από το Ξώμπουργο, όπου πλέον κατοικούσαν ελάχιστοι πιστοί, στα Λουτρά που ήταν κεντρικό χωριό, μετά την άδεια μεταφοράς τους που έδωσε τον Δεκέμβριο του 1837 ο επίσκοπος Τήνου σεβ/τος Γκαμπινέλι
Την ίδια χρονιά 1838 ξεκίνησε η ανοικοδόμηση της μονής Ιησουιτών, η οποία με πολλές δυσκολίες ολοκληρώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1840-1850.
Τον Μάρτιο του 1860 θεμελιώθηκε από τον επίσκοπο Τήνου Ζαλώνη (από τον Κρόκο) ο ναός της μονής στο όνομα του Αγίου Ιωσήφ, ο οποίος ολοκληρώθηκε το 1870, λόγω «έλλειψης χρημάτων και επικλινούς εδάφους» με κόστος 53.000 δραχμών (43.000 δρχ πρόσφερε ο γενικός ηγούμενος των Ιησουιτών, η ιερά σύνοδος για την Διάδοση της Πίστεως και ο ιερέας από την Χίο π. Κάρο. Τις υπόλοιπες 9.000 δρχ συγκέντρωσε έρανος των Τηνιακών της Πόλης και της Σμύρνης)
Έκτοτε ο ναός λειτούργησε εξυπηρετώντας τους Ιησουΐτες και όλη την Καθολική εκκλησία της Τήνου μέχρι την δεκαετία του 1990.
Τη δεκαετία του 1990 λήφθηκε η απόφαση να παύσει η χρήση του ναού ως αποτέλεσμα της μικρής προσέλευσης πιστών, της αδυναμίας των μοναχών να συντηρήσουν το κτίριο και ορισμένων φθορών που παρουσιάστηκαν στο βόρειο τμήμα του.
Το 1999 ο ναός παρουσιάζει φθορές, όμως δεν είναι επικίνδυνος, ούτε έχει συμβεί κάποια ανεπανόρθωτη ζημιά: «Το δομικό σύστημα του ναού αδυνατεί να αναλάβει το μεγάλο βάρος της αρχικής στέγασης λόγω έλλειψης συντήρησης της κατασκευής».
Το 2000 κατατίθεται αίτημα εκ μέρους του Δήμου Εξωμβούργου (Δήμαρχος και αντιδήμαρχος ήταν ο πρόεδρος κι ο αντιπρόεδρος του συλλόγου μας) να ενταχθεί η επισκευή του ναού σε πρόγραμμα της ΕΈ που όμως δεν τελεσφόρησε.
Σε πλήρη συνεργασία με τους μοναχούς της Μονής, το Νοέμβριο του 2005, προκειμένου να συντονιστούν οι προσπάθειες όλων όσων ενδιαφέρονται για το μέλλον και τη διάσωση του, ιδρύεται ο Σύλλογος «Οι Φίλοι του Ιερού Ναού Αγίου Ιωσήφ Λουτρών Τήνου».
Ήδη πριν από την τυπική ίδρυση του συλλόγου, με φροντίδα και ενέργειες λαϊκών, και προκειμένου να σταματήσει η εισροή βρόχινων υδάτων, τα προϋπάρχοντα κεραμίδια αντικαταστάθηκαν από ελενίτ, προκειμένου να ελαφρύνει ταυτόχρονα και το φορτίο της στέγης.
Με φροντίδα και έξοδα του συλλόγου πραγματοποιήθηκαν τα παρακάτω:
- 2006: έκδοση άδειας για επείγουσες εργασίες επισκευής
- Σεπτέμβριος 2006: ο ναός χαρακτηρίζεται από το ΥΠΠΟ Διατηρητέο Μνημείο – απόφαση δημοσιευμένη στο ΦΕΚ 1280/11.09.2006
- Δεκέμβριος 2008: σύνταξη αναλυτικής τεχνικής έκθεσης όπου παρουσιάζονται οι φθορές που χρήζουν άμεσης αποκατάστασης
- Ιούλιος 2009: υποβολή ολοκληρωμένου φακέλου του έργου επισκευής του Ναού στη 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων
- Σεπτέμβριος 2009: υποβολή στατικής μελέτης
- Ιούνιος 2010: η 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων δίνει τη θετική εισήγησή της για το έργο προς το τοπικό συμβούλιο μνημείων Περιφέρειας Ν. Αιγαίου
- Ιούλιος 2011: το τοπικό συμβούλιο μνημείων Περιφέρειας Ν. Αιγαίου δίνει κι αυτό ομόφωνη θετική γνωμοδότηση
- Ιούνιος 2012: δίδεται η απόφαση του ΥΠΠΟ με την οποία εγκρίνεται η μελέτη για την αντικατάσταση στέγης και επισκευής του Ιερού Ναού Αγίου Ιωσήφ Λουτρών Τήνου
Το κόστος έκδοσης των παραπάνω αδειών ξεπέρασε το ποσό των 10.000 ευρώ, ενώ οι περισσότεροι μελετητές εργάστηκαν αφιλοκερδώς.
Ποσά διατέθηκαν επίσης για την κάλυψη επειγόντων έργων επισκευής της στέγης από εισροή όμβριων υδάτων, για αντικατάσταση σιδερένιων ελκυστήρων, για την ενίσχυση της θεμελίωσης της ΝΔ γωνίας του ιερού κλπ που συγκεντρώθηκαν από το σύλλογο, από προσφορές μεγάλου αριθμού δωρητών, επώνυμα και ανώνυμα.
Μέχρι το έτος 2014 ο Σύλλογος διατηρούσε ακόμα 89 ενεργά μέλη, σταδιακά όμως τα επόμενα χρόνια επήλθε σε πλήρη αδράνεια.
Στο διάστημα των 10 ετών πλήρους αδράνειας χωρίς ενέργειες συντήρησης, όπως ήταν φυσικό η κατάσταση του ναού επιδεινώθηκε δραματικά: κατάρρευση μεγάλου μέρους της οροφής, καταστροφή μαρμάρινων και ξύλινων κατασκευών, εισροή υδάτων, πουλιών και τρωκτικών και το σημαντικότερο, μια διάχυτη απογοήτευση στη τοπική κοινωνία και σε όσους βοήθησαν, ότι οι προσπάθειες δεν απέδωσαν καρπούς.
ΕΠΙΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΔΙΑΣΩΣΗΣ
ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓ. ΙΩΣΗΦ ΑΠΟ ΤΟ 2021 ΕΩΣ 2025
1. Τον Απρίλιο 2021 ο Δήμαρχος Τήνου απέστειλε έγγραφο στο ΥΠΠΟ με αίτημα την άμεση αποκατάσταση του Ναού, που είναι χαρακτηρισμένο νεότερο μνημείο, ιδιαίτερης πολιτιστικής και θρησκευτικής σημασίας, με αναφορά και στο άρθρο 24 παράγραφο 6 του Συντάγματος περί της υποχρέωσης του Κράτους για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, σημειώνοντας επίσης ότι: « η μη δυνατότητα πρόσβασης στο ναό λόγω επικινδυνότητας, στερεί από το νησί και τους επισκέπτες του ένα σημαντικό σημείο πολιτισμικού – τουριστικού ενδιαφέροντος».
2. Αρχές καλοκαιριού του ίδιου έτους ο πρωθυπουργός πραγματοποίησε ιδιωτική επίσκεψη στο ναό και διαπίστωσε την οικτρή κατάσταση του.
3. Τον Ιούλιο 2021 πραγματοποιήθηκε αυτοψία της ΥΠΠΟ κ. Λίνας Μενδώνη σε μνημεία της Τήνου μεταξύ των οποίων ο ναός του Αγίου Ιωσήφ, και διαπιστώθηκε οτι παρουσιάζει έντονες φθορές και καταρρεύσεις τμημάτων της στέγης του.
Προγραμματίστηκε αυτοψία κλιμακίου μηχανικών και συντηρητών από τις αρμόδιες Διευθύνσεις Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του ΥΠΠΟ, προκειμένου να δρομολογηθούν τα άμεσα σωστικά μέτρα και η επικαιροποίηση υπάρχουσας προκαταρκτικής μελέτης αποκατάστασης του μνημείου.
4. την 1 Ιουνίου του 2022 υπό την αιγίδα του αρχιεπισκόπου, παρουσία του ηγούμενου των Ιησουιτών στην Ελλάδα και λαϊκών που έμπρακτα έχουν δείξει το ενδιαφέρον τους συμφωνήθηκε η επαναδραστηριοποίηση του συλλόγου «των Φίλων του Αγίου Ιωσήφ», ώστε ελλείψει μοναχών στο νησί, να υπάρχει επιτόπου κάποιος φορέας ο οποίος θα εξουσιοδοτηθεί να ενεργεί εξ ονόματος της Μονής.
Οι αρμοδιότητες του ΔΣ του συλλόγου όπως επίσημα καταγράφηκαν στην εξουσιοδότηση είναι :
α) το σύνολο των ενεργειών που απαιτούνται για τη συντήρηση και αποκατάσταση του ναού και
β) διαφύλαξη αντικειμένων, φροντίδα και λειτουργία του μουσειακού χώρου.
Την επομένη κιόλας της συνάντησης, ανατέθηκε σε δικηγόρο να ενεργήσει ώστε να δοθεί η άδεια από τις δικαστικές αρχές να επαναδραστηριοποιηθεί ο σύλλογος. Σημειώνεται ότι τα σχετικά έξοδα κάλυψαν εξ ιδίων τα μέλη του προσωρινού ΔΣ.
5. Το καλοκαίρι του 2022 αφού οι γραφειοκρατικές διαδικασίες ολοκληρώθηκαν, εκδόθηκε η δικαστική απόφαση επανασύστασης του συλλόγου. Στις 25 Σεπτεμβρίου 2022 πραγματοποιήθηκε ΓΣ των μελών του συλλόγου παρουσία του αρχιεπισκόπου και διενεργήθηκαν εκλογές.
Το διοικητικό συμβούλιο που προέκυψε ήταν:
ΠΡΟΕΔΡΟΣ – Δελασούδας Νικηφόρος
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ – Βίλλας Ματθαίος
ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ – πατήρ Βιδάλης Φραγκίσκος
ΤΑΜΙΑΣ – Δελατόλας Αντώνιος
ΜΕΛΗ – Βαγκόν Πασκάλ, Βιδάλης Γιάννης, Δελλατόλα Μαρία
6. Στις 28 Σεπτεμβρίου 2022, ο ηγούμενος και νόμιμος εκπρόσωπος της Μονής Ιησουιτών υπέγραψε εξουσιοδότησή εκπροσώπησής του από το Σύλλογο.
Όλα τα μέλη του ΔΣ έχουμε δεσμευτεί απέναντι στον αρχιεπίσκοπο, στους υπεύθυνους των Ιησουιτών και στην τοπική κοινωνία ότι θα καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για τη συντήρηση και την ανάδειξη τόσο του Ναού, όσο και του μουσειακού χώρου.
7. Έκτοτε το ΔΣ του συλλόγου μας, προέβη σε σωρεία γραπτών και τηλεφωνικών επαφών: με την ίδια την Υπουργό, με στελέχη του ΥΠΠΟ και με την αρχαιολογική υπηρεσία. Μέχρι και ταξίδια κάναμε στην έδρα της εφορίας Κυκλάδων στην Πλάκα προκειμένου να μπει το θέμα μας σε κάποιο δρόμο.
8. τον Ιανουάριο 2023 γράφαμε ως σύλλογος στην υπουργό κ. Λ. Μενδώνη: «…επειδή ο φθοροποιός χρόνος κατάφερε καίρια πλήγματα στην στερεότητα του ναού σε σημείο που είναι γεγονός η κατάρρευση κάποιων τμημάτων της οροφής του, πρέπει να προλάβουμε την περαιτέρω φθορά του και να αποτρέψουμε με κάθε τρόπο την επιπλέον καταστροφή !..» Για τον λόγο αυτό σε συνεννόηση με τα στελέχη του Υπουργείου που πραγματοποίησαν επιτόπου επισκέψεις εργασίας, συντάχθηκε από τον Νικηφόρο Δελασούδα πρόεδρο του ΔΣ, με την ιδιότητα του μηχανικού, τεχνική μελέτη με τις επείγουσες εργασίες προσωρινής στερέωσης της οροφής και στεγανοποίησης, προϋπολογισμού δαπάνης 92.000 ευρώ.
9. Στις 28 Φεβρουαρίου 2023 αιτηθήκαμε την πίστωση 92.000 ευρώ στο ΥΠΠΟ, τυχόν και με τη συνδρομή της Περιφέρειας Ν. Αιγαίου, (αν αυτό είναι εφικτό ή/αν κριθεί αναγκαίο, όπως γίνεται με την εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης του Κάμπου, την ανακαίνιση της οποίας έχει αναλάβει η περιφέρεια).
10. Η Κυριακή 4 Φεβρουαρίου ήταν μια σημαντική και συγκινητική μέρα καθώς 25 εθελοντές ανταποκρίθηκαν στην έκκληση του ΔΣ μας και συμμετείχαν στον εσωτερικό καθαρισμό του ναού και τη μεταφορά των ικριωμάτων (σκαλωσιές) που από μερικές μέρες είχαν φθάσει στη Τήνο, προκειμένου να προχωρήσουν το συντομότερο οι εργασίες τοποθέτησής τους.
Να αναφερθεί ότι όλα τα υλικά δαπάνης 92.000 ευρώ όπως προαναφέραμε, διατέθηκαν από το ΥΠΠΟ και πως οι εργασίες στο σύνολό τους διεξάγονται από την Εφορία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.
11. Την άνοιξη του 2024 έγιναν οι πρώτες σωστικές εργασίες αποτροπής κατάρρευσης του ναού, από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, οι οποίες αφορούσαν στην τοποθέτηση ικριωμάτων στερέωσης της οροφής του.
12. Στις 31-1-25 αιτηθήκαμε πάλι ως σύλλογος εκ νέου στην Υπουργό Πολιτισμού την ολική αποκατάσταση του, γιατί «ο φθοροποιός χρόνος έχει οδηγήσει σε τραγική κατάσταση αυτό το μνημείο του τόπου μας, με την τόσο σπουδαία αρχιτεκτονική, διακοσμητική και πολιτιστική αξία».
13. Στις 3-5-25 κι αφού είχαμε ενημερωθεί ότι η διεύθυνση αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του ΥΠΠΟ, αποφάσισε να διαθέσει 20.000 ευρώ, για την αρχιτεκτονική μελέτη που αφορά στην σχεδιαστική αποτύπωση του ναού με σύγχρονες μεθόδους καθώς και του σκευοφυλάκιου, αιτηθήκαμε στον διευθυντή της (κ. Αθανασούλης) την χρηματοδότηση και της στατικής μελέτης του ναού με το ποσόν των 12.000 ευρώ, αφού είχαμε προφορική ενημέρωση από την ίδια διεύθυνση, ότι δεν συμπεριλαμβάνεται το κόστος της στατικής μελέτης.
14. Φέτος το καλοκαίρι ο κ. Δημήτρης Κουτσογιάννης, αρχιτέκτονας – αναστηλωτής, κατόπιν ανάθεσης της μελέτης αποκατάστασης του μνημειακού ναού του Αγίου Ιωσήφ από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του ΥΠΠΟ, ανέλαβε την εκπόνηση της αρχιτεκτονικής μελέτης – αποτύπωσης.
15. στις 19-12-25 κατόπιν συνεννόησης με τον γραμματέα του συλλόγου μας π. Φραγκίσκο Βιδάλη επισκέφθηκε το ναό ο ίδιος αρχιτέκτονας κ. Δημήτρης Κουτσογιάννης μαζί με την κ. Φωτεινή Κουσιάκη, συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων, στην οποία προβλέπεται να ανατεθεί από τη Διεύθυνση Συντήρησης Μνημείων, η μελέτη για τη συντήρηση του ζωγραφικού διακόσμου του Ναού. Επίσης πρόκειται να ανατεθεί σε πολιτικό μηχανικό η στατική μελέτη και η γεωτεχνική μελέτη.
16. Σημαντική επιτυχία θεωρούμε, ότι με μέριμνα και ευθύνη του π. Φραγκίσκου επαναλειτούργησε με μεγάλη μάλιστα επισκεψιμότητα, το μουσείο της μονής δίπλα στον ναό αφού προέβη σε συντήρηση – καθαρισμό και αναδιάταξη των εκθεμάτων.
17. Το ΔΣ εκτός όλων των ανωτέρω ενεργειών του για την άμεση αποτροπή κατάρρευσης του ναού, την χρηματοδότηση και σύνταξη των απαραίτητων μελετών και την πίεση προς κάθε κατεύθυνση για την χρηματοδότηση των έργων αναπαλαίωσης του, φρόντισε και για την νόμιμη λειτουργία του συλλόγου, την υποδειγματική διαχείριση των ελάχιστων οικονομικών του, την δημιουργία ιστοσελίδας και την συνεχή προβολή της πολιτιστικής αξίας του ναού ώστε να μένει ενημερωμένο το κοινό και μα μην ξεχνιέται το θέμα.
18. Σημαντική και πολύ χρήσιμη υπήρξε και η δραστηριοποίηση στην Γαλλία, του μέλους του ΔΣ κ. Πασκάλ Βαγκόν, συνταξιούχου διπλωμάτη της Γαλλικής Δημοκρατίας και πλέον κατοίκου Λουτρών,στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση Γάλλων πολιτών καθώς και στην επαφή με τους πατέρες Ιησουΐτες της Γαλλίας.
19. Η οικονομική στήριξη του εγχειρήματος αυτού από το ΥΠΠΟ δεν είναι πάντα επαρκής, ούτε πραγματοποιείται σε συστηματική βάση, επομένως, η κάθε μορφής παροχή βοήθειας προς το Σύλλογο είναι απαραίτητη.
Παραθέτουμε τρόπους για να συμβάλλει κανείς στο έργο της διάσωσης του Ναού:
- Να εγγραφεί ως μέλος του Συλλόγου «Οι Φίλοι του Αγίου Ιωσήφ»
- Να μάθει για την ιστορία του ναού και του συλλόγου στην επίσημη σελίδα μας στο https://agiosiosiftinos.gr/en/
- Να επικοινωνήσει την πληροφορία σε φίλους της Τήνου/ ενδιαφερόμενους της τέχνης
- Να επικοινωνήσει μαζί μας: e-mail: syllogos.agiou.iosif@gmail.com
- Να πραγματοποιήσει όποια δωρεά επιθυμεί στον τραπεζικό λογαριασμό του Συλλόγου που είναι: GR 75 0172 7170 0057 1711 0615 132 (ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ). SWIFT – BIC:PIRBGRAA
20. «Φίλοι» του Αγίου Ιωσήφ που κατέθεσαν ποσά (από 50 έως και 300 ευρώ) στο τραπεζικό λογαριασμό του συλλόγου είναι οι: Κωνσταντίνα Μπερζελέτου, Ιωάννης Γαβριήλ, Ιωάννης Αρμακόλλας (Γεωργίου), Peter & Suzan Marston, Μαρία Φιλιππούση, Πέτρος Δελατόλλας, Ιωάννης Δελατόλας, Αριστείδης Κοντογεώργης, Παύλος Κιτσανέλης, Στρατής Φώσκολος, Κονκέπτα Δελατόλα, Γεώργιος Δεληγιάννης, Ανδρέας Βιδάλης & Δελλατόλα Μαρία καθώς και 3 ακόμα ανώνυμοι δωρητές.
Ευχαριστούμε θερμά όλους και υπενθυμίζουμε ότι οι παραπάνω υποστηρικτές με απόφαση του ΔΣ θεωρούνται μέλη του Συλλόγου με δικαίωμα να ψηφίσουν αλλά και να θέσουν υποψηφιότητα για το διοικητικό συμβούλιο ή την εξελεγκτική επιτροπή.
21. Ας πορευθούμε όλοι μαζί, με τον τρόπο του ο καθένας μας, ώστε να φτάσουμε στον ευγενή στόχο μας.
Σας ευχαριστούμε
Τήνος: 18-1-26
Το απερχόμενο ΔΣ :
Δελασούδας Νικηφόρος, Βίλλας Ματθαίος, π. Βιδάλης Φραγκίσκος,
Δελατόλας Αντώνιος, Βαγκόν Πασκάλ, Βιδάλης Γιάννης, Δελλατόλα Μαρία
