Κατά την παράδοση ο Άγιος Παντελεήμονας γεννήθηκε στην Νικομήδεια της Βιθυνίας. Ο πατέρας του ήταν εθνικός ενώ η μητέρα του η Ευβούλη ήταν Χριστιανή και δίδαξε στο παιδί της τις χριστιανικές αξίες. Πριν ο Παντελέων (έτσι ήταν το αρχικό του όνομα) βαπτιστεί, ο πατέρας του τον εμπιστεύθηκε σε έναν ιατρό ονόματι Ευφρόσυνο ώστε να τον διδάξει ιατρική. Ο Παντελέων ήταν τόσο άξιος εκπαιδευόμενος που προκάλεσε τον θαυμασμό ακόμα και του Αυτοκράτορα Μαξιμιανού.

Θα προσεγγίσει τη Χριστιανική πίστη μέσω του παραδείγματος του Ερμολάου, ενός Χριστιανού Πρεσβυτέρου που κρυβόταν φοβούμενος τους διωγμούς. Ο Ερμόλαος έπεισε το Παντελέων να εγκαταλείψει την επιστήμη του Ασκληπιού, βεβαιώνοντάς τον ότι θα αποκτούσε την ικανότητα να θεραπεύει κάθε κακό μόνο με το όνομα του Ιησού Χριστού, πράγμα που και ο ίδιος ο Παντελέων είχε τη δυνατότητα να δει με τα μάτια του, όταν ένα μωρό που είχε δαγκωθεί από μια οχιά, με την επίκληση του ονόματος του Χριστού αναστήθηκε.

Η θεραπεία ενός τυφλού που απευθύνθηκε στον Παντελεήμονα αφού είχε ξοδέψει όλα τα χρήματά του σε ιατρούς χωρίς να έχει αποτέλεσμα, προκάλεσε την πνευματική γιατρειά τόσο του τυφλού όσο και του πατέρα του Αγίου, μετά το θάνατο του οποίου ο Παντελέων μοίρασε όλα τα οικογενειακά υπάρχοντά του στους δούλους και τους φτωχούς. Έκτοτε έγινε γιατρός των πάντων, παρέχοντας δωρεάν τις υπηρεσίες και την απαραίτητη φροντίδα σε όσους είχαν ανάγκη. Αυτό προκάλεσε τη ζηλοτυπία και τη δυσαρέσκεια των συναδέλφων του και έπειτα την καταγγελία στον Αυτοκράτορα.

Συνελήφθη και υπέφερε σκληρά βασανιστήρια κατά τη διάρκεια των οποίων, σύμφωνα με την παράδοση, μια φωνή ακούστηκε από ψηλά που έλεγε: «Δεν θα ονομάζεσαι πλέον Παντελέων, αλλά Παντελεήμων θα είναι το όνομά σου επειδή πολλούς θα συμπονάς: εσύ πράγματι θα είσαι λιμάνι για τους ναυαγούς, καταφύγιο για τους πληγέντες, προστάτης των καταπιεσμένων, ιατρός των ασθενών και διώκτης των δαιμόνων».
Πέθανε μαρτυρικά στις 27 Ιουλίου του έτους 305.

πγπ