Tο πρόβλημα του «Filioque»

Tο πρόβλημα του «Filioque»


του Γιάννη Φιλιππούση, Ομοτ. Καθ. Φιλοσοφίας – Καναδάς

Πολύ ενδιαφέροντα τα άρθρα του Καθηγητού κ. Παναγιώτη Μπούμη (La création et la solution du problème du Filioque καθώς και Τό πρόβλημα του Filioque (καί εκ του Υιού) – Διασαφήσεις καί διαπιστώσεις). Η ανάλυση των ρημάτων «εκπορεύεται» («εκπορευόμενον») και «procedit (procedentem») και των προθέσεων «εκ, παρά» και «ex, a-ab» είναι ενδιαφέρουσα και αφήνει να διαφανεί η διαφορά την οποία επισημαίνει ο κ. Μπούμης.

Όμως, το πρόβλημα του Filioque, κατά την άποψή μου, βρίσκεται – και μάλιστα πολύ περισσότερο– μέσα στα ίδια τα ρήματα «εκπορεύεσθαι» και «procedere», σαν σύνθετα ρήματα και τα δύο, και με την αντίστοιχη σημασία τους. Οι αντίστοιχες προθέσεις «εκ» και «pro» (εκ-πορεύεται, pro-cedere) δεν σημαίνουν το ίδιο διότι δεν πρόκειται για τις ίδιες αντίστοιχες προθέσεις στις δύο γλώσσες. Η λατινική πρόθεση «pro» σημαίνει «προς» και, επομένως, η πρόθεση «pro» είναι ακριβώς η αντίθετη της ελληνικής «εκ».

Η λατινική πρόθεση «pro» σημαίνει «προς» και ούτε καν «προ»  (βλ. το «προϊέναι» στο άρθρο), για το οποίο η λατινική πρόθεση είναι «prae»: «prae-cedere», «πηγαίνω πριν», «προ-ηγούμαι»).

Το όλο θέμα του «Filioque» είναι θέμα μετάφρασης και όχι δόγματος, εφόσον το λατινικό ρήμα «pro-cedere», που σημαίνει «προσ-πορεύεται», «προσ-έρχεται» («πορεύεται προς», και όχι «πορεύεται-εκ ή –από», ούτε καν «προ-πορεύεται»), παραπέμπει, κατ’ευθείαν, στο κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο (15:26, 16:7). (Βλ. και το γαλλικό «procéder», και το αγγλικό «proceed»: «πηγαίνω προς», «πηγαίνω εμπρος», «ενεργώ προς», ή «ενεργώ δια, τι»· το αντίθετο των «précéder» και «precede», προηγούμαι).  Το «προσ-πορεύεσθαι»  (pro-cedere) τείνει προς το μέλλον, εν αντιθέσει με το «εκ-πορεύεσθαι»  το οποίο κοιτάζει το παρελθόν, το πρώτο δείχνει έργο ή ενέργεια («ὃν ἐγὼ πέμψωὑμῖν») και όχι καταγωγή ή πηγή («ὃ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται») όπως το δεύτερο.

Το Αγιο Πνεύμα «ενεργεί», «δρα», (προσ-πορεύεται) δια μέσου του Υιού (Φιλιόκουε).

Με το πρόβλημα του «εκ-πορεύεται» και του «προσ-πορεύεται» (pro-cedere),  το ερώτημα το οποίο τίθεται είναι αυτό της προελεύσεως του Αγίου Πνεύματος (Σύμβολο) ή το ερώτημα ελεύσεως Του σε μας (Filioque).

Εάν οι σκέψεις αυτές είναι ορθές και ισχύει η περίπτωση της λανθασμένης μετάφρασης καθώς και της έλλειψης επακριβούς ρήματος στη λατινική ώστε να αποδώσει την έννοια του «εκπορεύεται, εκπορευόμενον», τότε το ερώτημα το οποίο τίθεται είναι εάν δεν θα έπρεπε να υιοθετηθεί, στην μεν Ελληνική, το Σύμβολο της Πίστεως με το «εκ του πατρός εκπορευόμενον», στη δε Λατινική (ή και Αγγλική και Γαλλική) με το «Filioque». Θα είναι, επομένως, σωστό το Σύμβολο στα Λατινικά (και Αγγλικά και Γαλλικά) με το Φιλιόκουε και στα Ελληνικά χωρίς (βλ. Έλληνες Καθολικούς, οι οποίοι ήδη το πράττουν τα τελευταία πενήντα χρόνια, και Ελληνοαμερικανούς Ορθοδόξους οι οποίοι απαγγέλουν το Σύμβολο με το «proceed» χωρίς το «and the Son»).

Προφανώς είναι βεβιασμένη υπέρ το δέον η ερμηνεία πως, για την Καθολική Εκκλησία, το Filioque σημαίνει τη «διπλή εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος», από τον Πατέρα και από τον Υιό. Είναι, όμως, ευδιάκριτο αν όχι σαφές πως το Filioque, με το ρήμα «pro-cedere», δεν σημαίνει, ούτε συνεπάγεται, αυτή τη θέση της «διπλής εκπόρευσης» (πρβλ. Ιω 15:26, 16:7).

Βέβαια, το ότι το πρόβλημα του «Filioque» είναι θέμα μετάφρασης, είναι μάλλον εμφανές, όπως είναι εξίσου εμφανές πως επήλθε από τους μεταφραστές με τη πρώτη  μετάφραση του Συμβόλου της Πίστεως Νικαίας-Κωνσταντινούπολης (βλ. και Bulgata). Πιθανόν, ήταν λόγω έλλειψης επακριβούς λατινικού ρήματος ( «ex-cedere, de-cedere» θα ήταν νεολογισμοί). Είναι, επίσης, εμφανές πως το πρόσεξαν οι Φράγκοι Θεολόγοι τον 8ο αι. και, για να κρατήσουν τουλάχιστο τη δογματική αλήθεια, πρόσθεσαν το «Filioque» (Ιω 15:26, 16:7). Όμως, οι πολιτικές ζημώσεις την εποχή εκείνη, όχι μόνο δεν βοήθησαν τη κατάσταση, αλλά επέφεραν και την αναστάτωση η οποία επήλθε, ομολογιακή και σχισματική. Με την αδιάσειστη εδραίωση της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την ακλόνητη Πατριαρχική θέση της Νέας Ρώμης, η έλευση της «Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» στη Φραγκική Δύση δεν ήταν καθόλου ευπρόσδεκτη, μαζί με όλα τα συμπαρομαρτούντα, θρησκευτικά και μη. Ήταν επόμενο πως το θρησκευτικό θα είχε εκραγεί.

Θα χρειάζονταν, άραγε, μια «Οικουμενική Σύνοδος» για να γίνει αποδεκτή μια διόρθωση μετάφρασης, μια γλωσσική διευκρίνηση;

Πηγή: Amen.gr

ΣΧΟΛΙΟ της  kantam.gr:

Όπως δεν προστέθηκε στο σύμβολο της Νικαίας Κωνσταντινουπόλεως η έκφραση  filioque μετά από Οικουμενική Σύνοδο, έτσι, κατά την ταπεινή μας γνώμη, δεν χρειάζεται μία Οικουμενική Σύνοδος για να αφαιρεθεί.

Αρκεί μία απλή σύνοδος των Επισκόπων που συνέρχεται κάθε δύο χρόνια στη Ρώμη ή και μια απόφαση του ίδιου του Επισκόπου Ρώμης.

Ευχόμαστε να γίνει το συντομότερο, διότι η πίστη της Καθολικής Εκκλησίας και της Ορθοδόξου Εκκλησίας για το Άγιο Πνεύμα, όσο και αν φαίνεται περίεργο, αν διευκρινιστεί και από τις δύο πλευράς, θα διαπιστώσει κανείς ότι ταυτίζεται.

Η προσθήκη όμως του filioque στο σύμβολο της Νικαίας Κωνσταντινουπόλεως θα πρέπει να αφαιρεθεί, διότι στο πρωτότυπο δεν υπάρχει!

κοινοποίηση άρθρου:

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on email

Περισσότερα

Διαβάστε ακόμη

Το κήρυγμα της Κυριακής (του Σεβ. Νικολάου)

  ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΔΩΡΕΑΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ Στη σημερινή ευαγγελική περικοπή ακούσαμε είναι ένα από τα πιο γνωστά επεισόδια του Ευαγγελίου, ο «πολλαπλασιασμός των άρτων».

Καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου-Τήνου-Μυκόνου-Άνδρου και Μητρόπολη παντός Αιγαίου