Η ανακοίνωση της ασθένειας του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ προκάλεσε έκπληξη, τόσο λόγω της ηλικίας του όσο και λόγω της σωματικής του ευρωστίας. Ο αθλητικός Πάπας, με την ειλικρινή και έγκαιρη ανακοίνωσή του, πριν από την εισαγωγή του στο νοσοκομείο και τη χειρουργική επέμβαση, συγκίνησε τους πάντες, ασφαλώς με διαφορετικό τρόπο τον καθένα.
Πιστεύω ότι σε πολλούς υπήρξε —και εξακολουθεί να υπάρχει— κάτι που δεν εκφράζεται, κάτι που δεν ομολογείται, αλλά βρίσκεται στη σκέψη μας ή, ίσως, στην καρδιά μας: η απροσδόκητη ασθένεια του Πάπα ήταν ένα σημάδι που μας έκανε να αισθανθούμε χαμένοι μέσα στη θύελλα των καιρών μας. Ακόμη και η αντίδραση του πλήθους στην πλατεία, μετά την ανακοίνωσή του, φάνηκε δυσανάλογη σε σχέση με όσα είχαν ειπωθεί, καθώς η ανακοίνωση δεν είχε καθόλου ανησυχητικό χαρακτήρα. Και τούτο όχι μόνο επειδή ήταν απροσδόκητη, αλλά και για κάποιον άλλο λόγο, ή μάλλον για κάτι βαθύτερο
Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία μπορούν να συμβούν τα πάντα, ακόμη και μια εκτέλεση με πυροβολισμό που μεταδίδεται ζωντανά μέσω διαδικτύου, κατόπιν επιλογής της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών — μπορούμε ακόμη να ελπίζουμε ότι δεν θα συμβεί κάτι τέτοιο;— ή ακόμη και αυτό που μοιάζει με ανταλλαγή νικών σε συγκρούσεις που έχουν διαρκέσει υπερβολικά πολύ, αλλά οι οποίες δεν είναι δυνατόν να επιλυθούν με αμοιβαίες εξυπηρετήσεις, ίσως με αφετηρία εκλογικές σκοπιμότητες και στη συνέχεια…
Γι’ αυτό ο Πάπας, ο οποίος έχει θέσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια (Magnifica humanitas) και την ειρήνη στο επίκεντρο μεγάλου μέρους της αρχικής περιόδου της ποντιφικής διακονίας του, εμφανίζεται όχι μόνο μέσα στην Εκκλησία, αλλά και στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο, ως μια σταθερή και αναδυόμενη στεριά, ως σημείο πρόσδεσης και ένα ασφαλές λιμάνι μέσα σε αυτήν τη θύελλα.
Μέσα σε αυτήν την ψυχολογική κατάσταση αποπροσανατολισμού, η ασθένειά του μπορεί να γεννήσει τον φόβο ότι χάνεται το έδαφος κάτω από τα πόδια μας και ότι οι χειρότεροι φόβοι μας πλησιάζουν.
Ο Πάπας Φραγκίσκος μάς είχε προειδοποιήσει: δεν ζούμε σε μια εποχή αλλαγών, αλλά σε μια αλλαγή εποχής. Σε ποια, όμως, εποχή έχουμε εισέλθει;
Κοιτάζοντας γύρω μας, είναι δύσκολο να μην καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι αυτή είναι η εποχή της δυσλειτουργίας της δημοκρατίας. Κάποτε λέγαμε ότι η δημοκρατία μοιάζει με τον τροχό: από τη στιγμή που ανακαλύφθηκε, όλοι τη θέλουν. Η επιλογή, όμως, του ανθρωπισμού μας ως πυξίδας φαίνεται σήμερα να αντιμετωπίζεται με καχυποψία, όπως μπορεί να συμβεί με κάποιον που αγαπήσαμε, αλλά αισθανθήκαμε ότι μας πρόδωσε.
Εάν πράγματι συμβαίνει αυτό, δεν θα επρόκειτο για μια εποχή που άρχισε ξαφνικά, από τη μια στιγμή στην άλλη, όπως λέγεται ότι συνέβη με την εποχή που ξεκίνησε στις 12 Οκτωβρίου του 1492, όταν ο Χριστόφορος Κολόμβος έφθασε στις ακτές του Νέου Κόσμου. Όχι. Εάν έτσι έχουν τα πράγματα, η νέα αυτή εποχή θα είχε αρχίσει ύστερα από ένα μακρύ λυκόφως, γεμάτο διαμάχες, απογοητεύσεις και προδοσίες.
Ίσως έχουν δίκιο όσοι λένε ότι οι λαοί της Ανατολικής Ευρώπης γκρέμισαν το Τείχος του Βερολίνου, αλλά στη συνέχεια το ίδιο εκείνο τείχος έπεσε πάνω στα δικά μας κεφάλια, εξαιτίας της αδυναμίας μας να κατανοήσουμε το πραγματικό του νόημα. Ένα βιβλίο με τεράστια επιτυχία, «Το τέλος της Ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος», το εξήγησε εύστοχα, αφού η Ιστορία δεν τελείωσε
Μέσα σε αυτήν την αίσθηση ότι διανύουμε μια ιστορική περίοδο κατά την οποία η δημοκρατία μοιάζει να έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, τουλάχιστον για πολλούς πολίτες της δικής μας Δύσης, εκείνο που φαίνεται να βρίσκεται σε κρίση είναι η φιλελεύθερη δημοκρατική τάξη και, μαζί της, όλα όσα έχουν παγκόσμιο και οικουμενικό χαρακτήρα, από τα ανθρώπινα δικαιώματα έως το διεθνές δίκαιο.
Η Καθολική Εκκλησία, όμως, είναι ο οικουμενικός θεσμός που άντεξε στον μεγάλο σεισμό των καιρών μας. Γι’ αυτό ο Πάπας, και ιδιαίτερα ένας Πάπας που υπερασπίστηκε με αποφασιστικότητα έναν οικουμενικό ορίζοντα, αποτελεί όχι μόνο σημείο προσφυγής και ασφαλές λιμάνι, αλλά και βαρόμετρο των εξελίξεων.
Έτσι, μου φαίνεται ότι η απροσδόκητη ασθένειά του γέννησε τον φόβο πως τα πράγματα θα επιδεινωθούν ακόμη περισσότερο. Είναι σαν ένα έδαφος που έχει ήδη δοκιμαστεί από πολύ ισχυρές σεισμικές δονήσεις, οι οποίες προκαλούν ανησυχία ακόμη και για το ίδιο μας το μέλλον, να κατέγραψε ξαφνικά έναν ακόμη σεισμό ακριβώς στο σημείο εκείνο όπου το έδαφος έμοιαζε σταθερό, εκεί όπου αισθανόμασταν ασφαλείς.
Υπάρχει ένα απόσπασμα από την παράγραφο 237 της εγκυκλίου του Magnifica humanitas, το οποίο μου ήρθε στον νου όταν άκουσα τον Πάπα Λέοντα να ανακοινώνει ότι θα έπρεπε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση:
«Πρέπει να εγκαταλείψουμε μια ατομικιστική και τεχνοκρατική θεώρηση του ανθρώπου, σαν να ήταν η πραγματικότητα απλή ύλη που μπορούμε να διαμορφώνουμε σύμφωνα με εγωιστικά συμφέροντα, είτε ατομικά είτε ομαδικά. Αντίθετα, ας καλλιεργήσουμε αυτό που ο Πάπας Φραγκίσκος ονόμασε “εντοπισμένο ανθρωποκεντρισμό”, ο οποίος αναγνωρίζει τον άνθρωπο ως δημιούργημα ενταγμένο σε ένα πλέγμα σχέσεων με τα άλλα έμβια όντα και με ολόκληρη τη δημιουργία. Η πιστότητα στην αλήθεια απαιτεί να εντάξουμε τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνική σε μια πορεία σοφίας, ικανή να διαφυλάσσει συγχρόνως την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου και το μέλλον της κοινής μας Οικίας».
Εάν προσθέσουμε σε όσα προαναφέρθηκαν και την αδράνεια απέναντι στις κλιματικές αλλαγές, έχουμε ακριβώς αυτό που, κατά την πεποίθησή μου, πολλοί επιθυμούν να κατορθώσουν, αλλά για να αντέξουν μέσα στα σημερινά κύματα χρειάζονται κάποια εξωτερική στήριξη.
Διότι αυτό που μας δίδαξε ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν, με την έννοια της «ρευστής νεωτερικότητας», μας κάνει σήμερα να αισθανόμαστε ότι ζούμε σε μια κοινωνία που έχει ρευστοποιηθεί, όπου τα πάντα αντιμετωπίζονται με τη λογική της αγοράς, καταναλώνονται και στη συνέχεια απορρίπτονται. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, σταθερά σημεία από τα οποία να μπορούμε να κρατηθούμε.
Πιστεύω ότι όλα αυτά κρύβονται πίσω από την αμηχανία που προκάλεσε η απροσδόκητη είδηση της επικείμενης εισαγωγής του Πάπα Λέοντα στο νοσοκομείο. Είναι σαν να λέμε μέσα μας: «Δεν είναι δυνατόν!» ή, ίσως, «Όχι και αυτό, σε παρακαλώ…».
Τίποτε από όλα αυτά δεν αναιρεί την ειλικρινή ελπίδα —ή σχεδόν τη βεβαιότητα— ότι η νοσηλεία θα είναι σύντομη, όπως και η περίοδος ανάρρωσης, ότι ο Πάπας Λέων θα ανακτήσει τις δυνάμεις του και θα μπορέσει να εκπληρώσει τις προγραμματισμένες υποχρεώσεις του, αρχίζοντας από το ταξίδι που έχει προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο. Σύμφωνα με ορισμένους, μάλιστα, ενδέχεται να αποφάσισε να επισπεύσει τη χειρουργική επέμβαση ακριβώς για να μπορέσει να πραγματοποιήσει αυτό το ταξίδι.
Αυτά, όμως, τα λέει το λογικό μέρος του εαυτού μας. Βαθιά μέσα μας, είμαι πεπεισμένος ότι πολλοί αισθάνθηκαν ένα επιπλέον ρίγος, εξαιτίας εκείνου του «εσωτερικού» αισθήματος ανησυχίας που γεννήθηκε από την ανακοίνωση και που όλοι φοβόμασταν. Χωρίς αυτό να μειώνει την ικανότητά μας να του ευχηθούμε ταχεία ανάρρωση. Αντιθέτως, με την εμπιστοσύνη της λογικής μας, έτσι θα γίνει.
ΠΗΓΗ: Settimana news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
