Η λύση των «δύο κρατών» είναι και παραμένει ο μοναδικός δυνατός δρόμος για την ειρήνη μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης. Οι Πάπες άλλαξαν, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή άλλαξε, και μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 σημειώθηκε δραματική έξαρση και εξέλιξη της βίας και των διαιρέσεων. Ωστόσο, η διπλωματική γραμμή της Αγίας Έδρας κατά τα σχεδόν ογδόντα τελευταία χρόνια υπήρξε και παραμένει ένας ακλόνητος βράχος: «δύο κράτη», ο μοναδικός ορίζοντας που μπορεί να εγγυηθεί δικαιοσύνη και μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη. Ο τελευταίος που επιβεβαίωσε με έμφαση αυτή την ιστορική θέση ήταν ο Λέων ΙΔ΄, μια θέση που διατρέχει τις δεκαετίες και προσκρούει σήμερα στην κατηγορηματική απόρριψη της Ισραηλινής Κυβέρνησης.
«Ζητώ επειγόντως από τη διεθνή κοινότητα να μεριμνήσει ώστε να προχωρήσει η λύση των δύο κρατών, για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη», δήλωσε την Κυριακή 16 Αυγούστου ο Πάπας Λέων κατά την Μαριανή προσευχή από το Castel Gandolfo, αφού προηγουμένως κατήγγειλε τις καταχρήσεις και τις βιαιότητες εις βάρος των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη. Πρόκειται για μια επιτάχυνση την οποία ζήτησε ο Ποντίφικας, ώστε το σχέδιο αυτό —το οποίο ουσιαστικά είχε διατυπωθεί ήδη από το 1947, με το σχέδιο που υιοθέτησε η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για τη διχοτόμηση της υπό εντολή Παλαιστίνης σε δύο κράτη— να μπορέσει επιτέλους να υλοποιηθεί.
Μια βαθιά ριζωμένη διπλωματική θέση
Από την αρχική έκκληση, το 1947, για διεθνοποίηση των Αγίων Τόπων της Ιερουσαλήμ, η λύση των δύο κρατών κατέστη, από τη δεκαετία του 1980 και εξής, βασικός άξονας της διπλωματικής θέσης της Αγίας Έδρας σχετικά με την Ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση. Πρόκειται για μια σταθερή θέση, η οποία ασφαλώς δεν υπαγορεύεται από συναισθηματικές αντιδράσεις απέναντι στις αλλεπάλληλες κλιμακώσεις, αλλά είναι βαθιά ριζωμένη στον χρόνο και διαρκώς ενισχυμένη από τους Πάπες.
Η έκκληση του Πίου ΙΒ΄ για την προστασία των Αγίων Τόπων
Οι πρώτες τοποθετήσεις ανάγονται στο 1948, όταν ο Πίος ΙΒ΄, στην εγκύκλιό του In multiplicibus curis, ζήτησε «μια τάξη» στην «Αγία Γη» της Παλαιστίνης, η οποία θα εξασφάλιζε «την ασφάλεια της ύπαρξης και συγχρόνως υλικές και ηθικές συνθήκες ζωής ικανές να θεμελιώσουν κανονικά μια κατάσταση πνευματικής και υλικής ευημερίας».
Στην επόμενη εγκύκλιό του, Redemptoris nostri cruciatus (1949), ανησυχώντας μήπως όλοι οι τόποι που συνδέονται με την επίγεια παρουσία του Σωτήρα υποστούν τη μανία του πολέμου, ο Πάπας Πίος ΙΒ’ ζήτησε να αναληφθεί δράση «με κάθε νόμιμο μέσο», ώστε η Ιερουσαλήμ να αποκτήσει «κατάλληλο νομικό καθεστώς».
Ο Παύλος ΣΤ΄ και τα νόμιμα δικαιώματα των Παλαιστινίων
Πρώτος Πάπας που ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους το 1964, ο Παύλος ΣΤ΄, λίγο πριν από τον Πόλεμο των Έξι Ημερών (1967), μίλησε ρητά για τα νόμιμα δικαιώματα του παλαιστινιακού λαού, μετατοπίζοντας την αντιμετώπιση του προβλήματος από μια ανθρωπιστική κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε ένα θεμελιώδες πολιτικό ζήτημα.
Σε ένα συγκινητικό μήνυμά του προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Ου Θαντ, ο Παύλος ΣΤ’ απηύθυνε, εξ ονόματος ολόκληρης της Χριστιανοσύνης, έκκληση για «κάθε προσπάθεια», ώστε «η Ιερουσαλήμ, λόγω του ιδιαιτέρως Ιερού και Αγίου χαρακτήρα της, να ανακηρυχθεί ανοικτή και απαραβίαστη πόλη», απαλλαγμένη από κάθε στρατιωτική επιχείρηση και προστατευμένη από τις συνέπειες του πολέμου.
Η αποφασιστική συμβολή του Ιωάννη Παύλου Β΄
Η αποφασιστική ώθηση ήρθε όμως με τον Ιωάννη Παύλο Β΄, τον πρώτο Πάπα που διακήρυξε με ιδιαίτερη έμφαση το δικαίωμα των Παλαιστινίων σε μια ανεξάρτητη πατρίδα και, ταυτόχρονα, επιβεβαίωσε το δικαίωμα του Ισραήλ να ζει με ασφάλεια.
Αυτή η διπλή έκκληση αποτυπώθηκε στην Redemptionis anno του 1984: «Για τον εβραϊκό λαό που ζει στο Κράτος του Ισραήλ και σε αυτή τη γη, που διαφυλάσσει τόσο πολύτιμες μαρτυρίες της ιστορίας και της πίστης του, οφείλουμε να επικαλεσθούμε την επιθυμητή ασφάλεια και τη δίκαιη ηρεμία, που αποτελούν προνόμιο κάθε έθνους και προϋπόθεση ζωής και προόδου για κάθε κοινωνία», τόνιζε ο Πάπας.
«Ο Παλαιστινιακός λαός, ο οποίος έχει τις ιστορικές του ρίζες σε αυτή τη γη και εδώ και δεκαετίες ζει διασκορπισμένος, έχει το φυσικό δικαίωμα, για λόγους δικαιοσύνης, να ξαναβρεί μια πατρίδα και να μπορεί να ζει ειρηνικά και ήρεμα με τους άλλους λαούς της περιοχής».
Την ίδια θέση επανέλαβε το 2000, κατά το προσκύνημά του στους Αγίους Τόπους, το οποίο, μολονότι δεν ήταν το πρώτο ταξίδι Πάπα στην περιοχή, χαρακτηρίστηκε «ιστορικό» λόγω της σημασίας του.
Η υποστήριξη του Βενεδίκτου ΙΣΤ΄
Εννέα χρόνια αργότερα, ένας άλλος Πάπας επισκέφθηκε την αγία και πληγωμένη γη του Ιησού. Ήταν Μάιος του 2009 που ο Βενέδικτος ΙΣΤ΄ μετέβη στη Μέση Ανατολή.
Ακολουθώντας τα βήματα του προκατόχου του, υπογράμμισε ότι το σχέδιο των «δύο κρατών» δεν αποτελεί ουτοπία, αλλά προϋπόθεση για να σταματήσει ο φαύλος κύκλος της βίας και να εξασφαλιστεί ένα μέλλον για την περιοχή.
«Η Αγία Έδρα υποστηρίζει το δικαίωμα του λαού του σε μια κυρίαρχη Παλαιστινιακή πατρίδα στη γη των προγόνων του, ασφαλή και ειρηνική με τους γείτονές της, μέσα σε διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα», δήλωνε ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’.
Και ενθάρρυνε όλους «να κρατήσουν ζωντανή τη φλόγα της ελπίδας», ώστε να βρεθεί «ένας δρόμος συνάντησης ανάμεσα στις νόμιμες επιδιώξεις τόσο των Ισραηλινών όσο και των Παλαιστινίων για ειρήνη και σταθερότητα».
Τα λόγια και οι πράξεις του Πάπα Φραγκίσκου
Με τον Πάπα Φραγκίσκο η προσπάθεια διεθνοποιήθηκε και έλαβε πιο επίσημη μορφή, ενισχυμένη επίσης από διπλωματικές ενέργειες, όπως η υπογραφή το 2015 από την Αγία Έδρα της Συνολικής Συμφωνίας που αναγνωρίζει επίσημα το Κράτος της Παλαιστίνης, αλλά και από περισσότερες ποιμαντικές πρωτοβουλίες, όπως η κοινή προσευχή για την ειρήνη στους Κήπους του Βατικανού το 2014, με τον Ισραηλινό Πρόεδρο Σιμόν Πέρες και τον Παλαιστίνιο Πρόεδρο Αμπού Μάζεν.
Η πρωτοβουλία αυτή υπήρξε καρπός του ταξιδιού του Φραγκίσκου στους Αγίους Τόπους στα τέλη Μαΐου του 2014, κατά τη διάρκεια του οποίου δήλωσε με σαφήνεια:
«Ήρθε η στιγμή για όλους να έχουν το θάρρος της γενναιοδωρίας και της δημιουργικότητας στην υπηρεσία του καλού, το θάρρος της ειρήνης, η οποία στηρίζεται στην αναγνώριση από όλους του δικαιώματος δύο κρατών, να υπάρχουν και να απολαμβάνουν ειρήνη και ασφάλεια μέσα σε διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα».
Και κατά τα επόμενα χρόνια, μέχρι τον θάνατό του, ο Φραγκίσκος προσπάθησε να δώσει νέα διπλωματική και συμβολική ώθηση στην υλοποίηση της λύσης αυτής. Τα λόγια και οι πράξεις του στηρίζονταν πάντοτε στις δηλώσεις των Μόνιμων Αντιπροσωπειών της Αγίας Έδρας στους διεθνείς οργανισμούς, καθώς και στις τοποθετήσεις του Καρδιναλίου Αρχιγραμματέα της Αγίας Έδρας, Πιέτρο Παρολίν, ο οποίος επανειλημμένως τόνισε ότι «η λύση δύο λαοί-δύο κράτη είναι η πιο επείγουσα πολιτική λύση που πρέπει να ακολουθηθεί».
Οι εκκλήσεις του Λέοντος ΙΔ΄
Αυτή η κληρονομιά βρίσκεται πλέον στα χέρια του Λέοντος ΙΔ΄, ο οποίος από την αρχή έφερε και πάλι στο επίκεντρο της παγκόσμιας συζήτησης την πρόταση των δύο κρατών.
Παραμένουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικές οι δηλώσεις του κατά την πτήση του από Κωνσταντινούπολη προς Βηρυτό, κατά το αποστολικό του ταξίδι στην Τουρκία και στον Λίβανο:
«Η Αγία Έδρα εδώ και αρκετά χρόνια υποστηρίζει δημόσια την πρόταση της λύσης των δύο κρατών. Όλοι γνωρίζουμε ότι αυτή τη στιγμή το Ισραήλ δεν αποδέχεται ακόμη αυτή τη λύση, αλλά τη θεωρούμε τη μοναδική λύση που θα μπορούσε να προσφέρει μια διέξοδο στη σύγκρουση που συνεχώς βιώνουν».
Τα λόγια αυτά επαναλήφθηκαν κατά την ακρόαση προς το Διπλωματικό Σώμα στις 9 Ιανουαρίου 2026:
«Η λύση των δύο κρατών παραμένει η θεσμική προοπτική που ανταποκρίνεται στις νόμιμες επιδιώξεις και των δύο λαών».
Οι εκκλήσεις του Λέοντος ΙΔ΄ και των προκατόχων του εξακολουθούν και σήμερα να αναμένουν απάντηση. Ο πόλεμος συνεχίζει να συνταράσσει τους λαούς, ο δρόμος προς την ειρήνη φαίνεται να καλύπτεται από σύννεφα· ωστόσο, για τους Ποντίφικες και την Αγία Έδρα, το πολιτικό αδιέξοδο και η ανθρωπιστική τραγωδία δεν ακυρώνουν την εγκυρότητα της λύσης των δύο κρατών. Αντίθετα, αποδεικνύουν ακόμη περισσότερο την επείγουσα ανάγκη υλοποίησής της.
Και αυτή ακριβώς είναι η λύση που ζήτησε να προωθηθεί ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, καλώντας τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει την ευθύνη της.
ΠΗΓΗ: Vatican news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
