ΓΕΝΙΚΗ ΑΚΡΟΑΣΗ
Πλατεία Αγίου Πέτρου
Τετάρτη, 4 Νοεμβρίου 2026
Τα κείμενα της Β’ Συνόδου του Βατικανού. IV. Η Ποιμαντική Διάταξη Gaudium et spes. 8. Η πίστη και η κοινωνική, πολιτική και οικονομική ζωή (GS, 63-76)
Αδελφοί και αδελφές, καλημέρα και καλώς ήλθατε!
Η κοινωνική διάσταση αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο όχι μόνο της ανθρώπινης φύσης, αλλά και της πίστης μας στον Ιησού Χριστό, ως πολύτιμη κληρονομιά που λαμβάνουμε από την Ενανθρώπηση του Υιού του Θεού. Αυτό υπενθυμίζει η Ποιμαντική Διάταξη Gaudium et spes («Η χαρά και η ελπίδα»), στα κεφάλαια Γ΄ και Δ΄ του δεύτερου μέρους της, τα οποία είναι αφιερωμένα στην οικονομική και κοινωνική ζωή, καθώς και στη ζωή της πολιτικής κοινότητας. Και σε αυτούς τους τομείς, η χριστιανική πίστη προσφέρει κριτήρια διάκρισης.
Οι Πατέρες της Συνόδου επισημαίνουν, πρώτα απ’ όλα, τον κίνδυνο που εγκυμονούν για την παγκόσμια ειρήνη οι ανισορροπίες που προκαλεί μια οικονομική ανάπτυξη η οποία δεν είναι δίκαιη και δεν σέβεται τη δημιουργία (βλ. GS, 63). Πρόκειται για μια διορατική εκτίμηση, η οποία δυστυχώς επιβεβαιώθηκε κατά τις τελευταίες δεκαετίες του περασμένου αιώνα και της οποίας την ορθότητα διαπιστώνουμε ακόμη πιο έντονα σήμερα. Για να αλλάξουμε πορεία, προειδοποιεί η Διάταξη, δεν αρκεί η τεχνολογική πρόοδος: «Απαιτούνται πολλές μεταρρυθμίσεις στις δομές της οικονομικής και κοινωνικής ζωής· είναι επίσης αναγκαία μια αλλαγή νοοτροπίας και τρόπου ζωής από την πλευρά όλων» (ό.π.).
Γι’ αυτό, η Gaudium et spes παρουσιάζει συνοπτικά τη χριστιανική αντίληψη για την οικονομική ανάπτυξη, η οποία πρέπει πάντοτε να βρίσκεται στην υπηρεσία του ανθρώπου και να παραμένει υπό τον έλεγχό του (βλ. GS, 64-65). Ήδη εδώ διακρίνεται καθαρά η έννοια της ολοκληρωμένης ανάπτυξης, την οποία ο άγιος Πάπας Παύλος ΣΤ΄ θα θέσει αργότερα στο επίκεντρο της Εγκυκλίου του Populorum progressio («Η ανάπτυξη των λαών», 1967). Εξαιρετικά επίκαιρες παραμένουν επίσης οι εκκλήσεις για την εξάλειψη των διακρίσεων εις βάρος των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και των μεταναστών (βλ. GS, 66).
Στην καρδιά της οικονομίας βρίσκεται η εργασία. Μέσω αυτής, ο άνθρωπος αναπτύσσεται ως πρόσωπο, φροντίζει για τις ανάγκες της οικογένειάς του, αξιοποιεί τα χαρίσματα και τις ικανότητές του, συμμετέχει στην κοινωνική ζωή και συμβάλλει στην οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου, συνεργαζόμενος με το δημιουργικό έργο του Θεού.
Η εργασία δεν επιτρέπεται ποτέ να εκτρέπεται από τον σκοπό της, ώστε να αποβαίνει εις βάρος των ανθρώπων, του κοινού καλού ή της δημιουργίας. Η πραγματική πρόκληση είναι να προσφέρονται σε όλους ευκαιρίες να αξιοποιούν τις ικανότητές τους. Η ανεργία, η εκμετάλλευση και οι συνθήκες εργασίας που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία, ακόμη και την ίδια τη ζωή, είναι απαράδεκτες (βλ. GS, 67).
Οι εργαζόμενοι έχουν το δικαίωμα αλλά και το καθήκον να συμμετέχουν στις αποφάσεις που αφορούν την εργασία τους, ακόμη και μέσω συλλογικών οργανώσεων, αντιμετωπίζοντας τις συγκρούσεις με τον διάλογο και με μη βίαιες μορφές δράσης (βλ. GS, 68).
Στο πλαίσιο αυτό, η Σύνοδος υπενθυμίζει μία από τις θεμελιώδεις αρχές της Κοινωνικής Διδασκαλίας της Εκκλησίας, δηλαδή τον παγκόσμιο προορισμό των αγαθών της γης (βλ. GS, 69), και την εφαρμόζει στον χρηματοοικονομικό τομέα, δηλώνοντας ότι «όλοι όσοι είναι υπεύθυνοι για τις επενδύσεις αυτές και για την οργάνωση της οικονομικής ζωής στο σύνολό της —είτε πρόκειται για μεμονωμένα άτομα είτε για ομάδες ή δημόσιες αρχές— οφείλουν […] αφενός να μεριμνούν ώστε να εξασφαλίζονται τα αναγκαία αγαθά για μια αξιοπρεπή ζωή, τόσο για κάθε άνθρωπο ξεχωριστά όσο και για ολόκληρη την κοινότητα, και αφετέρου να προβλέπουν τις μελλοντικές συνθήκες και να διασφαλίζουν τη δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στις σημερινές ανάγκες κατανάλωσης, ατομικές και συλλογικές, και στις απαιτήσεις των επενδύσεων για την επόμενη γενιά» (GS, 70).
Στη συνέχεια, η Gaudium et spes εξετάζει την πολιτική κοινότητα, αναγνωρίζοντας διάφορα θετικά σημεία της σύγχρονης εποχής. Ιδιαίτερα επισημαίνει το γεγονός ότι «από τη βαθύτερη συνειδητοποίηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας γεννιέται, σε διάφορες περιοχές του κόσμου, η προσπάθεια να θεμελιωθεί μια πολιτική και έννομη τάξη, μέσα στην οποία θα προστατεύονται αποτελεσματικότερα τα δικαιώματα του ανθρώπινου προσώπου στη δημόσια ζωή» (GS, 73).
Η πολιτική κοινότητα υπάρχει για να υπηρετεί το κοινό καλό, το οποίο συνίσταται «στο σύνολο εκείνων των συνθηκών της κοινωνικής ζωής που επιτρέπουν και διευκολύνουν τους ανθρώπους, τις οικογένειες και τις ενώσεις να επιτύχουν πληρέστερα την ολοκλήρωσή τους» (GS, 74).
Στο κοινό καλό πρέπει επίσης να αποβλέπει πάντοτε η άσκηση της πολιτικής εξουσίας, η οποία οργανώνεται και λειτουργεί ανάλογα με τις τοπικές και ιστορικές συνθήκες, έχοντας όμως πάντοτε ως μέλημά της το καλό ολόκληρης της ανθρώπινης οικογένειας (βλ. ό.π.).
Η Gaudium et spes επαναβεβαιώνει ότι «η πολιτική κοινότητα και η Εκκλησία είναι, καθεμία στον δικό της τομέα, ανεξάρτητες και αυτόνομες η μία από την άλλη. Ωστόσο, και οι δύο, αν και με διαφορετικό τρόπο, βρίσκονται στην υπηρεσία της προσωπικής και κοινωνικής κλήσης των ίδιων ανθρώπων. Θα επιτελούν την υπηρεσία αυτή προς όφελος όλων με τόσο μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, όσο περισσότερο θα καλλιεργούν μεταξύ τους μια υγιή συνεργασία» (GS, 76).
Αγαπητοί μου, η δραστηριοποίηση στον οικονομικό και πολιτικό τομέα σύμφωνα με αυτά τα κριτήρια αποτελεί έναν τρόπο οικοδόμησης της ειρήνης.
Όπως υπενθύμιζε ο Πάπας Φραγκίσκος, «ο πόλεμος είναι μια αποτυχία της πολιτικής και της ανθρωπότητας, μια επαίσχυντη παράδοση, μια ήττα απέναντι στις δυνάμεις του κακού» (Εγκύκλιος Επιστολή Fratelli tutti, 261).
Αντίθετα, μια πολιτική που μεριμνά για την επούλωση των πληγών των λαών και για όσους υφίστανται αδικίες προσφέρει λόγους ελπίδας για το μέλλον της ανθρωπότητας.
Γι’ αυτό, ενθαρρύνω τους νέους να ακολουθούν το παράδειγμα εκείνων των ανδρών και γυναικών που έδωσαν καλή μαρτυρία στους τομείς αυτούς. Και επαναλαμβάνω την προτροπή μου προς τις χριστιανικές κοινότητες να δώσουν νέα ώθηση στη μελέτη και στη διδασκαλία της Κοινωνικής Διδασκαλίας της Εκκλησίας.
———————-
Μετάφραση π.Λ
