Ήταν Νοέμβριος του 1994, όταν ο Claude Dagens, Επίσκοπος της Ανγκουλέμης, παρουσίαζε στη Σύνοδο των Γάλλων Επισκόπων, οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί στη Λούρδη, μια έκθεση με τίτλο «Η πρόταση της πίστεως στη σημερινή κοινωνία» (η επονομαζόμενη Έκθεση Dagens), καρπός μιας συλλογικής εργασίας, στην οποία συμμετείχαν οι θεολόγοι Joseph Doré και Henri-Jérôme Gagey, οι Επίσκοποι Claude Cesbron και Hippolyte Simon, η μοναχή Geneviève Médevielle και άλλοι.
Η «Έκθεση Dagens»
Η ομάδα εργασίας, υπό την καθοδήγηση του Σεβασμιοτάτου Claude Dagens, είχε αναλάβει να εκπονήσει ένα ευρύτατης προοπτικής κείμενο, το οποίο θα υποβαλλόταν στους Επισκόπους. Η Έκθεση Dagens«προσκαλούσε όλους όσοι το επιθυμούσαν να αναλάβουν μέσα στην Εκκλησία μια διαδικασία διάκρισης σχετικά με την κατάσταση της χριστιανικής πίστεως στη σύγχρονη κοινωνία».
Συντάχθηκαν 3.000 σελίδες απαντήσεων, οι οποίες προήλθαν από άτομα, ομάδες, ενορίες και κινήματα της Γαλλίας. Καταρτίστηκε μια δεύτερη Έκθεση συνθέσεως, την οποία υπέβαλαν μαζί με την πρώτη ως «εργαλείο εργασίας», προκειμένου να συνεχιστεί και να εμβαθυνθεί η ανάλυση που είχε ήδη αρχίσει.
Ύστερα από έναν χρόνο εντατικής εργασίας, η ομάδα εργασίας έθετε ως στόχους:
- να αξιολογήσει τις σχετικά νέες συνθήκες μέσα στις οποίες γίνεται αποδεκτή, αναγγέλλεται και βιώνεται η πίστη στον Θεό του Ιησού Χριστού·
- να μεταφράσει την πρόταση της πίστεως σε ποιμαντική προτεραιότητα, έτσι ώστε να κινητοποιηθούν πολλοί και διαφορετικοί φορείς μέσα στην Εκκλησία, με τις εμπειρίες και τις δυνατότητές τους·
- να εγκαινιάσει διάλογο με τους υπευθύνους της κοινωνίας των πολιτών, με τους οποίους θα μπορούσε να συζητηθεί με ελευθερία η ιδιαίτερη θέση των πιστών μέσα στην κοινωνία.
Πρώτα απ’ όλα αναδύθηκε η έκκληση να πάρουν τον λόγο και να ακολουθήσουν μια πορεία διάκρισης.
Ο δεύτερος αρχικός στόχος αφορούσε τους φορείς του εγχειρήματος. Επιθυμούσαν να είναι όσο το δυνατόν πιο διαφορετικοί μεταξύ τους και όχι μόνο ως προς τις ειδικές δραστηριότητες που συμβάλλουν στη διαμόρφωση της πίστεως.
Η τρίτη προοπτική που άνοιγε η Έκθεση αφορούσε τις σχέσεις με την κοινωνία των πολιτών και τους πολλούς υπευθύνους της. Έπρεπε να αναγνωριστεί ότι, στους τομείς αυτούς, είχαν παραμείνει πολύ μακριά από τις αρχικές προθέσεις.
Γινόταν αναφορά στα διαφορετικά επίπεδα υποδοχής της Έκθεσης, στις συνθήκες της αποτίμησής της και στις διαφορετικές ερμηνείες της. Διατυπώθηκαν κριτικές για τη σύνταξη της Έκθεσης, για τη δομή της και για το περιεχόμενό της, το οποίο θεωρήθηκε υπερβολικά αισιόδοξο.
Ήταν σοβαρές κριτικές, οι οποίες άγγιζαν τα ίδια τα θεμέλια της πίστεως και της χριστιανικής ζωής. Διατυπώθηκαν προτάσεις ώστε η πίστη να παρουσιάζεται ως μια διαδικασία μυήσεως, ως μέρος μιας νέας γνώσεως, και να ξεκινά από τη διαμόρφωση προς νέους τρόπους ζωής και νέες αντιλήψεις για τον κόσμο.
Ζητούσαν, κυρίως από την πλευρά των ενοριακών ομάδων, να αναγνωριστεί ο ρόλος που διαδραματίζουν οι χαρισματικές κοινότητες, και εξέφραζαν την ευχή οι συνηθισμένες ενοριακές κοινότητες να καταστούν ολοένα και περισσότερο τόποι αφιερωμένοι σε αυτή την πνευματική εμπειρία.
Οι τέσσερις επιλογές
Η Ομάδα Dagens έλαβε υπόψη της τις παρατηρήσεις αυτές και υπέδειξε τέσσερις επιλογές:
- να ξεκινήσουμε από την πίστη ως εμπειρία ενταγμένη στην προσωπική ιστορία του καθενός·
- να αντιμετωπίσουμε την πρόκληση της πίστεως, αναγνωρίζοντας την ύπαρξη δυσμενών συνθηκών, εμποδίων, αντιστάσεων και δυσκολιών, ακόμη και σοβαρών·
- να μην τοποθετούμε την κοινωνία των πολιτών και την Εκκλησία αποκλειστικά στη λογική μιας αντιπαράθεσης πρόσωπο με πρόσωπο, αλλά να αναλάβουμε ένα εξαιρετικά ευρύ έργο, το οποίο απαιτεί ειλικρινείς αντιπαραθέσεις και ιδιαίτερα στον τομέα της παιδείας·
- να αναλογιστούμε και να λάβουμε σοβαρά υπόψη ορισμένα βασικά στοιχεία της χριστιανικής εμπειρίας, με επίκεντρο την πασχαλινή εμπειρία.
Διαπιστώνοντας ότι ούτε οι αναλύσεις ούτε οι συζητήσεις μπορούν από μόνες τους να επαρκέσουν, η ομάδα παρατηρούσε:
«Ελπίζουμε ότι αυτές οι αναλύσεις και οι συζητήσεις θα οδηγήσουν σε κατευθύνσεις και σε επιλογές όσο το δυνατόν περισσότερο συνεπείς μεταξύ τους και επικεντρωμένες σε ορισμένες σημαντικές προτεραιότητες της χριστιανικής ζωής και αποστολής, κατά την αυγή του 21ου αιώνα, σε ένα είδος “χάρτη του ευαγγελισμού”».
Η ομάδα απηύθυνε τρεις εκκλήσεις:
να αγαπούμε τον κόσμο μέσα στην αλήθεια·
να επιστρέψουμε στην πηγή·
να ζούμε την πίστη στην πληρότητά της, ώστε να είμαστε αξιόπιστοι.
Στις 9 Νοεμβρίου 1996 οι Γάλλοι Επίσκοποι έδωσαν στη δημοσιότητα την Επιστολή προς τους Καθολικούς πιστούς της Γαλλίας. Διευκρίνιζαν:
«Δεν πρόκειται για πραγματεία περί του ευαγγελισμού στη Γαλλία. Είναι μια έκκληση που απευθύνεται σε ολόκληρο τον λαό των βαπτισμένων, ώστε να μοιραστούμε ευρύτερα και να αναγγείλουμε με βεβαιότητα την πίστη που μας ζωογονεί».
Μετά την ολοκλήρωση της Έκθεσης Dagens, αυτή επέστρεψε στους Επισκόπους, προκειμένου να συγκεντρωθεί και να οργανωθεί, υπό μορφή επιστολής προς τους Καθολικούς της Γαλλίας, το αποτέλεσμα τριών ετών εργασίας για τον ευαγγελισμό στη σημερινή κοινωνία. Η επιστολή έφερε τον ίδιο τίτλο με τις προηγούμενες εκθέσεις: Η πρόταση της πίστεως στη σημερινή κοινωνία, και είχε επιμεληθεί από την ίδια ομάδα, υπό την προεδρία του Σεβασμιοτάτου Claude Dagens.
Τρεις θεμελιώδεις προτεραιότητες για την αποστολή:
«Να κατανοήσουμε, με ρεαλισμό, ότι η κατάστασή μας ως Καθολικών στη σημερινή κοινωνία μάς καλεί να προχωρήσουμε αποφασιστικότερα στην καρδιά του μυστηρίου της πίστεως και να διαμορφώσουμε μια Εκκλησία που θα προτείνει την πίστη με τρόπο περισσότερο αλληλέγγυο».
Σε συνομιλία με τον Claud Dagens
Εκείνη την εποχή συνάντησα πολλές φορές τον Επίσκοπο Claude Dagens, ο οποίος στις 17 Απριλίου 2008 εξελέγη μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας, ως ένας από τους σαράντα «Αθανάτους». Η εκλογή του οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην κατεύθυνση που είχε δώσει στην Έκθεση Dagens.
Τον συνάντησα στο μοναστήρι των Βενεδικτίνων του Belloc, στα Πυρηναία του Ατλαντικού, όπου περνούσε χρονικά διαστήματα προσευχής, περισυλλογής και μελέτης, περίπου μία ώρα από το Ιερό Προσκύνημα της Λούρδης, στο οποίο πήγαινε συχνά.
Μου μιλούσε για την Έκθεση και την Επιστολή προς τους Καθολικούς της Γαλλίας, αναφερόμενος με ιδιαίτερο πάθος στη Madeleine Delbrêl:
Η σκέψη μου στρέφεται συχνά στη Madeleine Delbrêl, στα περίχωρα του Παρισιού, στο Ivry, όπου εργαζόταν σε ένα άθεο κομμουνιστικό περιβάλλον. Έλεγε: “Ο σημερινός χρόνος είναι ο χρόνος της πίστεώς μας. Η πίστη είναι περαστική· κανένας χρόνος δεν της είναι απρόσφορος, ούτε εκείνη είναι απρόσφορη σε κανέναν χρόνο· είναι πλασμένη για τον χρόνο και προορισμένη για κάθε χρόνο. Και όταν ένας χρόνος φαίνεται να της είναι απρόσφορος, τότε είναι απέναντί μας που αυτός είναι απρόσφορος…”.
Και συνέχιζε το ερώτημα:
«Μήπως εμείς γίναμε απρόσφοροι γι’ αυτόν τον χρόνο;»
Ο Dagens σχολίαζε:
Είναι ένας ευνοϊκός καιρός για τη μεταστροφή μας. Οι περιστάσεις μάς υποχρεώνουν να βγούμε από τον εαυτό μας, από το κέλυφός μας, σαν στρατιώτες κλεισμένοι στους στρατώνες, για να μαρτυρήσουμε μέσα στον κόσμο το άνοιγμα της πραγματικής και σημερινής μας ανθρωπότητας προς τον Θεό.
Αυτό είναι το έργο της Εκκλησίας· είναι μια μόνιμη απαίτηση που μας υποχρεώνει σε διαρκή μεταστροφή. Να είμαστε ανοιχτοί στον Θεό, ριζικά, ώστε, μέσω ημών, ο κόσμος να ανοίγεται στον Θεό.
Και ακόμη:
Βρισκόμαστε κοντά στο Ιερό Προσκύνημα της Λούρδης. Η Παναγία είπε στη Bernadette: “Πήγαινε να πιεις από την πηγή!”. Εκείνη δεν καταλάβαινε. Πήγε στον ποταμό Gave. Επέστρεψε. Το βλέμμα της Παναγίας τής έδειξε τον τόπο. Στην αρχή το νερό ήταν θολό, έπειτα γινόταν ολοένα καθαρότερο.
Τι σημαίνει αυτό; Από την πηγή έβγαινε το νερό.
Όταν στρέφω το βλέμμα μου προς Εκείνη, βλέπω αρχικά τη νεαρή Εβραία από τη Ναζαρέτ, έκπληκτη μπροστά στον αγγελιοφόρο του Θεού, τον Αρχάγγελο Γαβριήλ:
“Ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες. Χαίρε! Κεχαριτωμένη! Ο Κύριος είναι μαζί σου”.
Δεν καταλαβαίνει. Είναι ταραγμένη. Ζητεί εξήγηση. Πώς είναι δυνατόν να συμβεί αυτό;
“Το Άγιο Πνεύμα θα έλθει επάνω σου”.
Και απαντά:
“Ιδού η δούλη του Κυρίου”.
Αυτός είναι ο διάλογος της πίστεως, η οποία ανοίγεται ολοκληρωτικά, ριζικά, στις υποσχέσεις του Θεού, ακόμη κι αν δεν καταλαβαίνουμε τίποτε, ακόμη κι αν δεν κατανοούμε αμέσως τα σημεία.
Το Magnificat είναι ο ύμνος της χαράς. Κατακρημνίζει τους ισχυρούς από τους θρόνους και υψώνει τους ταπεινούς.
Ο Charles Maurras, Γάλλος πολιτικός, μεγάλος στοχαστής, φιλόσοφος και ένθερμος εθνικιστής, έλεγε ότι, για εκείνον, το Magnificat είναι επικίνδυνο. Μιλούσε για το “δηλητήριο” του Magnificat.
Πιστεύω ότι το Magnificat μεταμορφώνει τον κόσμο, διότι ο Θεός τίθεται στο πλευρό των φτωχών, των ’anawim της Βίβλου, εκείνων που είναι άοπλοι και αναμένουν τα πάντα από Εκείνον που μας γνωρίζει και μας αγαπά. Το Magnificat είναι ένας τρόπος να πούμε: ο Κύριος παραμένει μαζί μας.
Ο Επίσκοπος Dagens είναι ένας άνθρωπος παθιασμένος με την Εκκλησία, θέμα στο οποίο επιστρέφει συχνά στις συζητήσεις. Όπως ο θρυλικός Καρδινάλιος Hume, Άγγλος, ονειρεύεται και αφηγείται τα όνειρά του.
Τι ονειρεύομαι;
Μια Εκκλησία που θα μάθει, με το έργο του Αγίου Πνεύματος, να μην θεωρεί τον εαυτό της ως ένα μονολιθικό σώμα που προσκρούει πάνω σε άλλα σώματα ή πάνω στο οποίο προσκρούουν άλλα σώματα.
Ονειρεύομαι μια Εκκλησία που θα μάθει να ακολουθεί τον Ιησού, μαζί με τον Ιησού, μαζί με το Άγιο Πνεύμα.
Ο δρόμος είναι ανοιχτός.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν στάδια τα οποία πρέπει να διανύσουμε, όπως αναφέρεται στην Έκθεση και στην Επιστολή. Υπάρχουν ανακαλύψεις που πρέπει να γίνουν.
Μια μεγάλη καινοτομία του Χριστιανισμού για την εποχή που ζούμε, σε μια στιγμή παγκόσμιας κρίσεως από κάθε άποψη, είναι να μην είμαστε δούλοι της θριαμβεύουσας ιδεολογίας της προόδου, η οποία βασίζεται σε προβλέψεις και ορθολογικούς υπολογισμούς.
Χρειαζόμαστε να ξαναβρούμε το νόημα του χρόνου.
Κάθε εποχή είναι ανοιχτή στον Θεό.
Κάθε χρόνος, όσο δύσκολος κι αν είναι, είναι ανοιχτός στον Θεό, διότι ο ίδιος ο Θεός είναι ανοιχτός στον χρόνο μας.
Ας μάθουμε όχι μόνο να υπολογίζουμε, αλλά και να προβλέπουμε το μέλλον: ο χρόνος που προβλέπουμε δεν πραγματοποιείται.
Το νόημα του χρόνου μάς ανοίγει απλώς προς την αιωνιότητα του Θεού.
Όνειρα ενός Επισκόπου, μέλους της Γαλλικής Ακαδημίας, ενός από τους σαράντα «Αθανάτους», όνειρα ενός ανθρώπου συνεσταλμένου και διακριτικού, μαχητικού και παθιασμένου, απλού και συγχρόνως ενορατικού, ανοιχτού στο μυστήριο του Θεού, οπαδού της Οδού —όπως του αρέσει να αυτοπροσδιορίζεται— στα ίχνη των πρώτων Χριστιανών.
ΠΗΓΗ: Settimana news
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
