ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΟΥ
ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΝΟ
Στις 4 Οκτωβρίου που μας πέρασε, τιμήσαμε την 800ή επέτειο από την κοίμηση του Αγίου Φραγκίσκου. Ποια ήταν, όμως, η ασθένεια από την οποία έφυγε από τη ζωή ο Φραγκίσκος, σε ηλικία μόλις 44 ετών; Ίσως είναι χρήσιμο, για όσους αγαπούν τον «Πτωχούλη του Θεού», να θυμηθούμε και τις ασθένειες που τον ταλαιπώρησαν και τον οδήγησαν προς την «αδελφή» του, τον θάνατο. Αξίζει, όμως, να θυμηθούμε επίσης με ποιο ηρωικό θάρρος και με πόση πίστη αντιμετώπισε τις ασθένειες και τον πόνο. Ο τρόπος με τον οποίο ο Φραγκίσκος στάθηκε απέναντι στην ασθένεια και στον πόνο αποτελεί και σήμερα μια βαθιά μαρτυρία πίστης, εμπιστοσύνης στον Θεό και ολοκληρωτικής αποδοχής του θελήματός Του.
Όταν το 1220 επέστρεψε από τους Αγίους Τόπους, ο Φραγκίσκος ήταν πραγματικά άρρωστος. Η κακή κατάσταση της υγείας του ήταν ένας από τους λόγους που τον οδήγησαν στην απόφαση να αφήσει την ηγεσία της κοινότητας που ο ίδιος ίδρυσε. Η ιατρική του 13ου αιώνα ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή και μπορούσε κυρίως να περιγράψει τα συμπτώματα, χωρίς να μπορεί να προσδιορίσει με ακρίβεια την ασθένεια.
Όλες όμως οι πηγές συμφωνούν ότι ο οργανισμός του ήταν ήδη αδύναμος. Αυτό φαίνεται από τις ασθένειες που είχε περάσει όταν ήταν νέος. Η αυστηρή ασκητική ζωή και οι νηστείες είχαν επίσης εξασθενήσει πολύ την υγεία του.
Ο ίδιος ο Φραγκίσκος, όταν οι σύντροφοί του τον έβλεπαν να αδυνατίζει πολύ, έλεγε ότι και το σώμα του θα χρειαζόταν πιο θρεπτικό φαγητό. Όμως, επειδή ήθελε να είναι παράδειγμα για τους αδελφούς του, προτιμούσε να αρκείται σε φτωχά και απλά φαγητά.
Συγκεκριμένα, οι ασθένειες που απέκτησε στην Παλαιστίνη ήταν δύο. Η πρώτη, η πιο σοβαρή και πιθανότατα εκείνη που τελικά προκάλεσε τον θάνατό του, ήταν η ελονοσία, σε μια μορφή που προκαλούσε πυρετό κάθε τέταρτη ημέρα. Η ασθένεια επηρέαζε και το συκώτι. Οι επαναλαμβανόμενοι πυρετοί, τους οποίους η ιατρική εκείνης της εποχής δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει, ήταν για τον Φραγκίσκο ένα συνεχές μαρτύριο και περιόριζαν τις μετακινήσεις και τα ταξίδια του.
Η δεύτερη ασθένεια ήταν ακόμη πιο επώδυνη: ένα σοβαρό πρόβλημα στα μάτια. Ίσως επρόκειτο για τραχωματική επιπεφυκίτιδα, μια ασθένεια που μπορεί να κόλλησε στους ξενώνες και ανάμεσα στους προσκυνητές. Η ασθένεια αυτή μείωνε σταδιακά την όρασή του, μέχρι σχεδόν να τυφλωθεί. Αυτό όμως που έκανε την κατάσταση ιδιαίτερα βασανιστική ήταν κυρίως οι θεραπείες.
Εκείνη την εποχή πίστευαν ότι έπρεπε να σταματήσουν στην πηγή τους τη ροή υγρού και πύου από τα μάτια. Γι’ αυτό χρησιμοποιούσαν τον καυτηριασμό: ένα πυρακτωμένο σίδερο περνούσε από την περιοχή του αυτιού προς τα μάτια, χωρίς καμία αναισθησία. Η δοκιμασία ήταν πολύ σκληρή, ίσως περισσότερο εξαιτίας των θεραπειών παρά εξαιτίας των ίδιων των ασθενειών.
Για το πρόβλημα των ματιών του, ο Φραγκίσκος πήγε στο Ριέτι, μια πόλη γνωστή για τη θεραπεία των ασθενειών των ματιών. Εκεί δεν υπήρχε η θεωρητική επιστήμη που γνωρίζουμε σήμερα, αλλά χρησιμοποιούσαν πρακτικές θεραπείες, ιατρικές ή χειρουργικές. Μερικές φορές ήταν αποτελεσματικές, αλλά όχι στην περίπτωση του Φραγκίσκου.
Ο γιατρός προχώρησε στον καυτηριασμό. Ο πόνος ήταν τόσο μεγάλος ώστε τη νύχτα ο Φραγκίσκος δεν μπορούσε να κοιμηθεί. Παρ’ όλα αυτά, ζητούσε συγγνώμη από τους αδελφούς που τον φρόντιζαν και τους μιλούσε με αγάπη και ευγνωμοσύνη.
Τη στιγμή της επέμβασης, σύμφωνα με τους συντρόφους του που ήταν παρόντες, ο Φραγκίσκος απευθύνθηκε στη φωτιά και την αποκάλεσε «αδελφή». Της είπε ότι ήταν μια ευγενική και χρήσιμη δημιουργία του Θεού. Την παρακάλεσε να είναι καλή μαζί του εκείνη την ώρα, επειδή την είχε πάντα αγαπήσει. Παρακάλεσε επίσης τον Δημιουργό να μειώσει τη δύναμη της φωτιάς, ώστε να μπορέσει να την αντέξει.
Έπειτα έκανε το σημείο του σταυρού πάνω στη φωτιά. Οι αδελφοί, από φόβο και συμπόνια, έφυγαν. Έμεινε μόνο ο γιατρός. Όταν επέστρεψαν, ο Φραγκίσκος τους υποδέχθηκε με πατρική ειρωνεία. Τους είπε ότι ήταν δειλοί και ολιγόπιστοι. Ο ίδιος, δήθεν, δεν είχε αισθανθεί κανέναν πόνο. Και, αν ο καυτηριασμός δεν είχε γίνει σωστά, μπορούσαν να τον επαναλάβουν…
Ο γιατρός έμεινε έκπληκτος και δήλωσε ότι θα φοβόταν να κάνει μια τέτοια επέμβαση ακόμη και σε έναν δυνατό και απόλυτα υγιή άνθρωπο.
Η ασθένεια μπορούσε να τον κάνει να υποφέρει και τελικά να τον οδηγήσει στον θάνατο, αλλά δεν κατάφερε να τον νικήσει. Η φωτιά, παρόλο που προκαλούσε πόνο, παρέμενε δημιουργία του Θεού και επομένως «αδελφή» του. Γι’ αυτό, με έναν τρόπο, ήταν και κάτι καλό. Άλλοτε ήταν εκείνος που συναντούσε και φρόντιζε τους λεπρούς· τώρα ήταν ο ίδιος ο άρρωστος.
Ο Φραγκίσκος δεν ήταν ένας από εκείνους τους αρρώστους που σκέφτονται μόνο τον εαυτό τους και, μπροστά στον δικό τους πόνο, ξεχνούν όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Διατήρησε ζωντανό το αίσθημα της συμπόνιας και της κατανόησης για τους άλλους. Αυτό φαίνεται σε ένα περιστατικό που συνέβη όταν βρισκόταν στο Ριέτι.
Ο γιατρός, μιλώντας με τον Φραγκίσκο, του είπε ότι είχε έρθει μια γυναίκα τόσο φτωχή, ώστε έπρεπε να τη θεραπεύσει χωρίς να πληρώσει. Η γυναίκα χρειαζόταν επίσης βοήθεια για να μπορέσει να ζήσει μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία της.
Ο Φραγκίσκος δεν είπε τίποτα. Αμέσως όμως έκανε κάτι που συνήθιζε να κάνει όταν ήθελε να πετύχει κάτι χωρίς να δώσει άμεση εντολή. Είχε έναν απλό και έξυπνο τρόπο να το κάνει. Κάλεσε τον υπεύθυνο αδελφό της κοινότητας και του είπε ότι έπρεπε να επιστρέψουν κάτι που δεν τους ανήκε: έναν μανδύα που είχε δανειστεί από μια φτωχή γυναίκα με άρρωστα μάτια. Ο αδελφός τον κοίταξε με απορία. «Δανειστήκαμε; Από ποιον;»
Στη συνέχεια ο Φραγκίσκος ζήτησε από έναν αδελφό να της πάει τον μανδύα μαζί με δώδεκα ψωμιά και να της πει: «Ένας φτωχός άνθρωπος, στον οποίο είχες εμπιστευθεί αυτόν τον μανδύα, σου τον επιστρέφει και σε ευχαριστεί για το δάνειο. Πάρε πίσω αυτό που είναι δικό σου». Η γυναίκα, επειδή νόμιζε ότι την κορόιδευαν και προσπαθούσαν να την εξαπατήσουν, ζήτησε να την αφήσουν ήσυχη. Όταν κατάλαβε ότι δεν υπήρχε καμία απάτη, πήρε τον μανδύα και τα ψωμιά και μέσα στη νύχτα επέστρεψε στο σπίτι της.
Λίγο πριν πεθάνει ο Φραγκίσκος έγραψε στο «Ύμνο των Πλασμάτων»
Δοξασμένος να είσαι, Κύριέ μου,
για εκείνους που συγχωρούν στο όνομα της αγάπης σου
και υποφέρουν ασθένεια και θλίψη.
Μακάριοι εκείνοι που τα υποφέρουν αυτά ειρηνικά,
γιατί από σένα, Ύψιστε, θα στεφανωθούν…
Δοξασμένος να είσαι, κύριέ μου,
για τον αδελφό μας τον σωματικό Θάνατο,
τον οποίο κανείς άνθρωπος ζωντανός δεν μπορεί να αποφύγει.
(Μετάφραση Παναγιώτης Υφαντής)
Βιογραφία: Schmucki O., Le malattie di Francesco durante gli ultimi anni della sua vita (Οι ασθένειες τουΦραγκίσκου κατά τα τελευταία χρόνια της ζωής του), in AA.VV., Francesco d’Assisi e il francescanesimo dal 1216 al 1226, Atti del IV Convegno internazionale, Assisi 15-17 ottobre 1976, Assisi, Società internazionale di studi francescani, 1977, 315-362.
