Ο Ιγνάτιος, επειδή προηγουμένως αγαπούσε με πάθος τα ιπποτικά μυθιστορήματα και άλλα φανταστικά βιβλία, που εξιστορούσαν τα θαυμαστά κατορθώματα επιφανών ηρώων, όταν άρχισε να αναρρώνει, ζήτησε να του φέρουν μερικά από αυτά για να περνά την ώρα του. Στο σπίτι όμως όπου νοσηλευόταν δεν υπήρχε κανένα τέτοιο βιβλίο· γι’ αυτό του έδωσαν δύο άλλα, γραμμένα στη μητρική του γλώσσα: τη «Ζωή του Χριστού» και το «Ανθολόγιο των Αγίων».

Άρχισε να τα διαβάζει και να τα ξαναδιαβάζει. Όσο περισσότερο αφομοίωνε το περιεχόμενό τους, τόσο περισσότερο γεννιόταν μέσα του ενδιαφέρον για όσα περιέγραφαν. Συχνά όμως ο νους του επέστρεφε στον φανταστικό κόσμο των προηγούμενων αναγνωσμάτων. Μέσα σε αυτή τη διαδοχή λογισμών και επιθυμιών παρενέβη η ενέργεια του ελεήμονος Θεού.

Καθώς διάβαζε τη ζωή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και των Αγίων, συλλογιζόταν μέσα του και έλεγε: «Κι αν έκανα κι εγώ ό,τι έκανε ο άγιος Φραγκίσκος; Κι αν μιμηθώ το παράδειγμα του αγίου Δομινίκου;». Οι σκέψεις αυτές διαρκούσαν αρκετή ώρα και εναλλάσσονταν με άλλες, κοσμικού χαρακτήρα. Για πολύ καιρό η ψυχή του βρισκόταν μέσα σε αυτή τη διαδοχή των εσωτερικών διαθέσεων.

Υπήρχε όμως μία ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στις δύο καταστάσεις. Όταν σκεπτόταν τα κοσμικά πράγματα, κυριευόταν από μεγάλη ευχαρίστηση· όταν όμως, κουρασμένος, εγκατέλειπε αυτές τις σκέψεις, έμενε θλιμμένος και εσωτερικά άδειος. Αντίθετα, όταν φανταζόταν ότι θα ακολουθούσε τις ασκήσεις και τις αυστηρές αρετές που έβλεπε να εφαρμόζουν οι Άγιοι, όχι μόνο ένιωθε χαρά όσο διαρκούσε η σκέψη, αλλά η χαρά παρέμενε και αφού αυτή είχε περάσει.

Στην αρχή δεν αντιλαμβανόταν ούτε έδινε σημασία σε αυτή τη διαφορά. Κάποτε όμως άνοιξαν τα μάτια του νου του και άρχισε να παρατηρεί προσεκτικά τις εσωτερικές εμπειρίες που του προκαλούσαν θλίψη και εκείνες που του χάριζαν χαρά.

Αυτή υπήρξε η πρώτη του πνευματική περισυλλογή. Αργότερα, όταν προχώρησε στην εμπειρία των Πνευματικών Ασκήσεων, κατάλαβε ότι ακριβώς από αυτή την εμπειρία άρχισε να κατανοεί τη διδασκαλία που στη συνέχεια παρέδωσε στους μαθητές του σχετικά με τη διάκριση των πνευμάτων.

                    +Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.