ΛΕΩΝ ΙΔ’

ΓΕΝΙΚΗ ΑΚΡΟΑΣΗ 

Πλατεία Αγίου Πέτρου

Τετάρτη, 27 Μαΐου 2026 

 

Τα κείμενα της Β’ Συνόδου του Βατικανού.  II. Η Διάταξη Sacrosanctum concilium. 2. Η μεταρρύθμιση της Θείας Λατρείας: παράδοση και εξέλιξη

 

Αδελφοί και αδελφές, καλημέρα και καλώς ήλθατε!

Στην Εγκύκλιο Mediator Dei, ο μακαριστός Πίος ΙΒ’ γράφει ότι «η Εκκλησία είναι ένας ζωντανός οργανισμός και γι’ αυτό, ακόμη και όσον αφορά τη Θεία Λατρεία, διατηρώντας ακέραιη τη διδασκαλία της, αυξάνεται και αναπτύσσεται, προσαρμοζόμενη και συμμορφούμενη προς τις περιστάσεις και τις ανάγκες που εμφανίζονται κατά την πορεία του χρόνου» (I,V).

Σε πλήρη συνέχεια με αυτή την αρχή, η Β’ Σύνοδος του Βατικανού στο προοίμιο της Διάταξης Sacrosanctum Concilium (SC) αναγνωρίζει ως «καθήκον της να ασχοληθεί ιδιαίτερα και με τη μεταρρύθμιση και την προαγωγή της Λειτουργίας» (αρ. 1). Η σύνοδος είχε συγκληθεί, πράγματι, με σκοπό «να αυξήσει ολοένα περισσότερο τη χριστιανική ζωή μεταξύ των πιστών, να προσαρμόσει καλύτερα στις ανάγκες της εποχής μας εκείνους τους θεσμούς που υπόκεινται σε μεταβολές, να προωθήσει ό,τι μπορεί να συμβάλει στην ενότητα όλων όσων πιστεύουν στον Χριστό και να ενισχύσει ό,τι βοηθά να κληθούν όλοι στους κόλπους της Εκκλησίας» (ό.π.).

Εκείνη την ιστορική στιγμή γινόταν έντονα αισθητή η ανάγκη ανανέωσης των τελετουργικών μορφών, μέσω των οποίων επί αιώνες η Εκκλησία επιτελούσε τη δοξολογία του Θεού και τον αγιασμό του χριστιανικού λαού. Χάρη στο λειτουργικό κίνημα είχε ωριμάσει η πεποίθηση, που αργότερα εξέφρασε ο Άγιος Ιωάννης-Παύλος Β’, ότι «υπάρχει ένας πολύ στενός και οργανικός δεσμός ανάμεσα στην ανανέωση της Λειτουργίας και την ανανέωση ολόκληρης της ζωής της Εκκλησίας. Η Εκκλησία όχι μόνο ενεργεί, αλλά εκφράζεται και μέσα από τη Λειτουργία και από τη Λειτουργία αντλεί τις δυνάμεις της για τη ζωή» (Dominicae Cenae, 13).

Για να διευκολύνει την πρόσβαση των πιστών στον πλούτο των χαρισμάτων της χάριτος που διανέμονται μέσω της Θείας Λατρείας, η Διάταξη Sacrosanctum Concilium υποδεικνύει με μια πολύ αποτελεσματική διατύπωση την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθηθεί: «να διατηρηθεί η υγιής παράδοση και να ανοιχθεί ο δρόμος σε μια νόμιμη πρόοδο» (SC, 23).

Ο Βενέδικτος ΙΣΤ’ διέκρινε σε αυτή τη διακήρυξη προθέσεων το «πρόγραμμα μεταρρύθμισης» των Πατέρων της Συνόδου, «σε ισορροπία με τη μεγάλη λειτουργική παράδοση του παρελθόντος και το μέλλον», παρατηρώντας ότι «πολλές φορές αντιπαρατίθενται με άκομψο τρόπο η παράδοση και η πρόοδος», ενώ «στην πραγματικότητα οι δύο έννοιες αλληλοσυμπληρώνονται: η παράδοση περιλαμβάνει κατά κάποιον τρόπο και την πρόοδο. Σαν να λέμε ότι ο ποταμός της παράδοσης φέρει μέσα του και την πηγή του και τείνει προς τις εκβολές του» (Λόγος προς τους συμμετέχοντες στο Συνέδριο για την 50ή επέτειο ίδρυσης του Ποντιφικού Λειτουργικού Ινστιτούτου Αγίου Ανσέλμου, 6 Μαΐου 2011).

Η Σύνοδος επιβεβαιώνει τη νομιμότητα αυτής της προόδου που ριζώνει στην αυθεντική Παράδοση, διακρίνοντας μέσα στη Λειτουργία «ένα αμετάβλητο μέρος, επειδή είναι θείας καθιδρύσεως», από «μέρη επιδεκτικά αλλαγής, τα οποία κατά την πορεία των χρόνων μπορούν ή και πρέπει να μεταβληθούν, αν σε αυτά έχουν παρεισφρήσει στοιχεία λιγότερο σύμφωνα με την εσωτερική φύση της ίδιας της Λειτουργίας ή αν έχουν καταστεί λιγότερο κατάλληλα» (SC, 21).

Τέτοιου είδους αλλαγές συνέβαιναν συνεχώς μέσα στους αιώνες, ώστε να καταστεί δυνατή για τους πιστούς η καρποφόρα συμμετοχή, μέσω των τελετουργικών πράξεων, στο πασχάλιο μυστήριο του Χριστού, θεμέλιο της χριστιανικής πίστης. Η Λατρεία της Εκκλησίας «ενσαρκώθηκε» έτσι στις πολιτιστικές μορφές κάθε εποχής και υπήρξε ικανή να επηρεάσει αυτές τις μορφές και ακόμη να τις μεταμορφώσει. Η Λειτουργία υπήρξε λοιπόν επί αιώνες κινητήρια δύναμη ευαγγελισμού. Σήμερα χρειάζεται να ανανεωθεί αυτή η ενέργεια σε συνέχεια με την αυθεντική και ζωντανή καθολική παράδοση, δηλαδή σύμφωνα με μια δυναμική που αποσκοπεί να εισαγάγει τους πιστούς στην πληρότητα της αλήθειας.

Κατανοούμε τότε γιατί οι Πατέρες της Συνόδου συνέστησαν η αναθεώρηση των τελετών, όταν ανταποκρίνεται σε «πραγματική και διαπιστωμένη ωφέλεια της Εκκλησίας», να γίνεται πάντοτε «με την προϋπόθεση ότι οι νέες μορφές να προκύπτουν κατά κάποιον τρόπο οργανικά από τις ήδη υπάρχουσες» (SC, 23). Για το καλό ολόκληρης της Εκκλησίας, κάθε μεταρρύθμιση πρέπει πάντοτε να «προηγείται από προσεκτική θεολογική, ιστορική και ποιμαντική έρευνα» (ό.π.).

Η συνοδική διδασκαλία, με αυτόν τον τρόπο, καλεί να αποφεύγεται ο αποπροσανατολισμός των πιστών, αποτρέποντας οποιονδήποτε από το να προσθέτει, να αφαιρεί ή να τροποποιεί οτιδήποτε στη Λειτουργία με δική του πρωτοβουλία (βλ. SC, 22). Η πρόοδος που επικαλείται η συνοδική Διάταξη δεν θέτει καθόλου σε κίνδυνο την εκκλησιαστική κοινωνία· αντιθέτως, αποσκοπεί στο να την επιβεβαιώσει και να την προαγάγει.

Γι’ αυτό προτρέπω όλους όσοι καλούνται να προετοιμάσουν την τέλεση των Ιερών Μυστηρίων, ιδιαιτέρως τους ιερείς που ασκούν τη διακονία της λειτουργικής προεδρίας, να διαφυλάσσουν πάντοτε εκείνον τον σεβασμό προς τα κείμενα και τις διατάξεις της Λειτουργίας, που πηγάζει από εσωτερική στάση διαθεσιμότητας και εμπιστοσύνης προς τον Θεό, εκδηλώνοντας ταπεινοφροσύνη μπροστά στο μεγαλείο Του και ειλικρινή πίστη στην εκκλησιαστική κοινωνία.

——————-

Μετάφραση: π.Λ