Ο άνθρωπος που τον εμπιστεύτηκε ο Ουρανός

4

Ο άνθρωπος που τον εμπιστεύτηκε ο Ουρανός

Η επιστολή «Patris corde» του Φραγκίσκου εμπλουτίζει τη διδασκαλία των Παπών αναφορικά με τον άγιο Ιωσήφ. Από το τέλος του δέκατου ένατου αιώνα μέχρι σήμερα, οι Ποντίφικες μας έχουν χαρίσει όμορφες και βαθυστόχαστες σελίδες που ανασκάπτουν το μυστήριο του «ανθρώπου που βρίσκεται στη σκιά».
Η «πρόκληση» επαναλαμβάνεται καθημερινά εδώ και 40 χρόνια. Η απαγγελία των Αίνων και στη συνέχεια, αργότερα, εκείνη μιας παλαιάς προσευχής που βρέθηκε σε ένα γαλλικό βιβλίο λατρείας του 19ου αιώνα. Ο παραλήπτης αυτής της καθημερινής «συγκεκριμένης πρόκλησης» είναι ο Άγιος Ιωσήφ επειδή, αφού του εμπιστεύεται τα πάντα, «σοβαρές καταστάσεις και δυσκολίες», αυτή η παλαιά προσευχή τελειώνει ως εξής: «Για να μην πούμε ότι σε επικαλέστηκα μάταια». Ο Πάπας αποκαλύπτει αυτό το έθιμό του μέσα από μια σύντομη σημείωση στο μέσον της Επιστολής Patris corde, ένα κείμενο που υπενθυμίζει στην Εκκλησία αυτό που ο Πίος 9ος έκανε την ημέρα της Αμιάντου Συλλήψεως το 1870, ανακηρύσσοντας τον άγιο Ιωσήφ προστάτη της Εκκλησίας.

Ένας στενός δεσμός
Τα ανάλεκτα επιβεβαιώνουν και εμπλουτίζουν την προδιάθεση του Φραγκίσκου υπέρ του συζύγου της Μαρίας. Μια οικειότητα ήδη γνωστή, λόγω συνήθειας – διηγείται κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στη Μανίλα – να τοποθετεί κάτω από το αγαλματίδιο του «κεκοιμημένου Ιωσήφ», το οποίο φυλάει στο στούντιό του στη Santa Marta, ένα μικρό φύλλο χαρτί πάνω στο οποίο έχει γράψει αυτά που τον ανησυχούν. «Ο αφανής άνθρωπος», που υποδέχεται το μυστήριο και θέτει τον εαυτό του στην υπηρεσία του, ενώ παραμένει «εκτός του επικέντρου», είναι επίσης αυτός που επιλύει τα αδύνατα πράγματα και μέσα στην Patris corde, ο Πάπας επιλέγει να περιγράψει τα πολλά χαρίσματα που κάνουν τον Ιωσήφ έναν αληθινό πατέρα και σύζυγο, τον αρραβωνιαστικό που «δέχεται τη Μαρία χωρίς να λάβει υπόψη του προληπτικές συνθήκες» και τον άνθρωπο στον οποίο «ο Ιησούς είδε την τρυφερότητα του Θεού».

Ονόματα Παπών
Αλλά αυτό του Φραγκίσκου αποτελεί, ως εκ τούτου, το τελευταίο κομμάτι θαυμασμού ενός μωσαϊκού με χρονολογική σειρά, που η Εκκλησία έχει οικοδομήσει κατά τη διάρκεια των αιώνων για να καταστήσει εμφανή τα πλεονεκτήματα μιας σπουδαίας ψυχής που σμιλεύτηκε μέσα και από τη σιωπή. Αυτοί που συνέβαλαν στις σελίδες αυτές αλλά και η καρδιά αυτής της αφήγησης είναι σίγουρα οι Πάπες, ξεκινώντας από τον Sisto V ο οποίος στο τέλος του 15ου αιώνα, καθιέρωσε ως ημερομηνία της εορτής την 19η Μαρτίου. Από τον Πίο 9ο και μετά, και κυρίως κατά τη διάρκεια των Ποντίφικων του εικοστού αιώνα, η διακονία φωτίζει εκ νέου τον «άνθρωπο που ζει στη σκιά», του οποίου το όνομα δεν έχει επιλεγεί ποτέ από Ποντίφικα, ακόμη και αν κατά τις τελευταίες δεκαετίες αποτελεί σταθερή επιλογή ως όνομα Βάπτισης όσων ανεβαίνουν στον Θρόνο, ο Πίος 10ος (Giuseppe Melchiorre Sarto), ο Ιωάννης 23ος (Angelo Giuseppe Roncalli), ο Ιωάννης Παύλος 2ος (Karol Józef Wojtyla), ο Βενέδικτος 16ος (Joseph Ratzinger). Ο Φραγκίσκος δεν ονομάζεται Ιωσήφ αλλά τελεί τη Θεία Λειτουργία από την αρχή της διακονίας του, στις 19 Μαρτίου, ένας διαφορετικός δεσμός αλλά μια παρόμοια εγγύτητα.

Πάπες για ένα όνομα
Επιβεβαιώνοντας την επιθυμία του Βενέδικτου 16ου, την 1η Μαΐου 2013, ο Φραγκίσκος με διάταγμά του πραγματοποιεί την προσθήκη του ονόματος του Αγίου Ιωσήφ, συζύγου της Παρθένου Μαρίας, στις Ευχαριστιακές προσευχές ΙΙ, ΙΙΙ και IV. Προηγουμένως, στις 13 Νοεμβρίου ’62, ο Ιωάννης 23ος ήταν αυτός που είχε καθιερώσει την ένταξή του στον αρχαίο Ρωμαϊκό Κανόνα της Θείας Λειτουργίας, δίπλα στο όνομα της Μαρίας και πριν από εκείνο των Αποστόλων. Πράγματι, ο Πάπας Roncalli επιθυμώντας να αφιερώσει στον επίγειο «μπαμπά» του Ιησού το Δεύτερο Συμβούλιο του Βατικανού, έγραψε το ’61 την Αποστολική Παραίνεση Le Voci, μέσα από την οποία πραγματοποιεί ένα είδος σύνοψης για την ευλάβεια στον άγιο Ιωσήφ η οποία είχε καλλιεργηθεί από τους προκατόχους του. Δεν υφίστανται γκρίζες λειτουργίες «γραφειοκρατίας». Πίσω από κάθε νέο διάταγμα, μπορεί να συγκεντρωθεί ένα συναίσθημα και μια εκκλησιαστική συνειδητοποίηση που ριζώνονται όλο και περισσότερο τα οποία για παράδειγμα, όπως συνέβη με τον Πίο 12ο, μπορούν επίσης να επηρεάσουν και την ζωή των πολιτών.

Ο άγιος των εργαζομένων
Η 1η Μαΐου 1955 έπεφτε Κυριακή και ένα πλήθος εργαζόμενων γέμισε την Πλατεία του Αγίου Πέτρου. Ήταν μέλη του ACLI και πολλοί από αυτούς θυμούνται τη συνάντηση με τον Πίο 12ο πριν από δέκα χρόνια, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 13 Μαρτίου του ’45, ενάμιση μήνα πριν από το τέλος του πολέμου που είχε διχάσει βαθιά την Ιταλία. Εκείνη την εποχή, υπήρχε μια χώρα που αναπτυσσόταν αδυσώπητα, το «boom» δεν απείχε πολύ, αλλά μεταξύ των τάξεων των Ιταλών Καθολικών ο Πάπας Pacelli αναγνωρίζει τους «απογοητευμένους», εκείνους που παραπονούνταν για εντυπωσιακή έλλειψη χριστιανικής παρουσίας «στη δημόσια ζωή», ενώ η σοσιαλιστική ιδεολογία φαινόταν ότι κυριαρχούσε. Ο Πίος 12ος θέσπισε μια ενεργή ομιλία, επικαλέστηκε την ταυτότητα της ACLI έτσι ώστε να δεσμευτούν για την «κοινωνική ειρήνη» και στο τέλος, σχεδόν σαν μια ανατροπή του σκηνικού, ένα «δώρο» που εξέπληξε και ενθουσίασε:
«Για να σας παρουσιάσουμε αυτή την έννοια (…) θα επιθυμούσαμε να σας ανακοινώσουμε την Απόφασή μας να θεσπίσουμε – όπως εκ των πραγμάτων καθιερώνουμε – τη λειτουργική εορτή του αγίου Ιωσήφ εργάτη, αφιερώνοντας την 1η Μαΐου σε αυτή. Είστε χαρούμενοι, αγαπητοί εργαζόμενοι και εργαζόμενες, γι αυτό το δώρο μας; Είμαστε σίγουροι γι αυτό, επειδή ο ταπεινός τεχνίτης της Ναζαρέτ, όχι μόνο αντιπροσωπεύει την αξιοπρέπεια του εργαζόμενου ενώπιον του Θεού και της Αγίας Εκκλησίας, αλλά είναι επίσης πάντα και ο προνοητικός φύλακάς σας καθώς και των οικογενειών σας».

«Πάπας Ιωσήφ» δεν γίνεται
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η Εκκλησία ηγείται από έναν άντρα που επιθυμούσε να αποκαλεστεί «Πάπας Ιωσήφ». Το απαρνήθηκε επειδή, είπε, «αυτό δεν ήταν σύνηθες για τους Πάπες», αλλά η εξήγηση προδίδει τη νοσταλγία και αποκαλύπτει την ισχυρή προσκόλληση του Ιωάννη 23ου στον άγιο Ιωσήφ. Η ευκαιρία ήταν η συνάντηση που στις 19 Μαρτίου του ’59 ο Πάπας Roncalli πραγματοποίησε με μια ομάδα εργαζομένων στην Αστική καθαριότητα. Τον επόμενο χρόνο, με ένα ραδιοφωνικό μήνυμα, την 1η Μαΐου 1960, ο «καλός Πάπας» καταλήγει με μια προσευχή για τον άγιο Ιωσήφ εργάτη:
«Κάνε ώστε οι προστατευόμενοί σου να μην νιώθουν ότι είναι μόνοι κατά την εργασία τους, αλλά να ξέρουν να ανακαλύπτουν τον Ιησού δίπλα τους, να τον υποδέχονται με χάρη, να τον διαφυλάττουν πιστά, όπως Εσύ έκανες. Και να μπορέσουν να καταλάβουν ότι σε κάθε οικογένεια, σε κάθε γραφείο, σε κάθε εργαστήριο, όπου κι αν εργάζεται ένας χριστιανός, τα πάντα είναι αγιασμένα μέσα από τη φιλανθρωπία, την υπομονή, τη δικαιοσύνη, την αναζήτηση τού να πράττουμε το καλό, ώστε άφθονα να κατέρχονται τα δώρα της ουράνιας αγάπης».
Ο άνθρωπος των ρίσκων
Ο Παύλος 6ος επίσης δεν ονομάζεται Ιωσήφ, αλλά από το ’63 έως το ’69 ειδικότερα, δεν υπήρχε χρονιά που να μην τελέσει μια Θεία Λειτουργία για την επίσημη εορτή της 19ης Μαρτίου. Κάθε ομιλία γίνεται με αυτό τον τρόπο τμήμα ενός προσωπικού πορτρέτου στο οποίο ο Πάπας Montini φαίνεται να είναι γοητευμένος από «την πλήρη, υποτακτική αφοσίωση» του Ιωσήφ για την αποστολή του, από αυτόν τον «ίσως ντροπαλό» αλλά προικισμένο άντρα «με ένα υπεράνθρωπο μεγαλείο που μαγεύει». Και που δεν τον κάνει να υποχωρήσει ούτε να μην δεχθεί μια σύζυγο όπως η Μαρία και ένα γιο όπως ο Ιησούς, γεγονός που σημαίνει να είσαι ξένος ανάμεσα στους ανθρώπους της εποχής σου. Αναφέρει με μια σκέψη του το 1969:
«Ένας άντρας λοιπόν, ο άγιος Ιωσήφ, «δεσμευμένος» όπως λέμε τώρα, με την Μαρία, την εκλεκτή μεταξύ όλων των γυναικών της γης και της ιστορίας, πάντα την παρθένο σύζυγό του, όχι όμως φυσική σύζυγός του, και με τον Ιησού, λόγω νομικής καταγωγής, όχι φυσικής, των απογόνων του. Σε αυτόν τα βάρη, οι ευθύνες, οι κίνδυνοι, τα προβλήματα της μικρής και μοναδικής αγίας οικογένειας. Σε αυτόν η υπηρεσία, σε αυτόν η εργασία, σε αυτόν η θυσία, υπό τη σκιά του Ευαγγελικού πλαισίου, στο οποίο επιθυμούμε να τον συλλογιζόμαστε, και σίγουρα, όχι λανθασμένα, τώρα που γνωρίζουμε τα πάντα, τον αποκαλούμε ευτυχισμένο, μακάριο. Αυτό είναι το Ευαγγέλιο. Σε αυτό, οι αξίες της ανθρώπινης ύπαρξης παίρνουν ένα διαφορετικό μέτρο από αυτό με τον οποίο εμείς τις εκτιμούμε συνήθως: εδώ αυτό που είναι μικρό γίνεται σπουδαίο».

Ο υπέροχος σύζυγος
Μέσα στα 26 χρόνια της ποντιφικής θητείας του Ιωάννη Παύλου υπήρξαν ατέλειωτες ευκαιρίες κατά τις οποίες μίλησε για τον Άγιο Ιωσήφ ο οποίος, ανέφερε, προσεύχεται έντονα κάθε ημέρα. Αυτή η ευλάβεια συνοψίζεται στο έγγραφο που του αφιέρωσε στις 15 Αυγούστου 1989, ημέρα δημοσίευσης της Αποστολικής Παραίνεσης Redemptoris Custos, που γράφτηκε 100 χρόνια μετά την Quamquam Pluries του Λέοντα 13ου. Στο έγγραφο αυτό ο Πάπας Wojtyla διερευνά τη ζωή του Ιωσήφ μέσα από κάθε ενέργειά του και ευαίσθητος όπως είναι για τις πτυχές του χριστιανικού γάμου, προσφέρει μια βαθιά ανάγνωση της σχέσης μεταξύ των δύο συζύγων της Ναζαρέτ. Αυτή είναι η «χάρη της συνύπαρξης του χαρίσματος της παρθενίας και του δώρου του γάμου», στην οποία και επανέρχεται κατά τη διάρκεια μιας γενικής ακρόασης το ’96 ανατρέποντας επίσης και έναν ψεύτικο μύθο:
«Η δυσκολία να προσεγγίσουμε στο πανέμορφο μυστήριο της συζυγικής κοινωνίας τους, οδήγησε ορισμένους, από τον 2ο αιώνα, να αποδώσουν μια προχωρημένη ηλικία στον Ιωσήφ και να τον θεωρήσουν κηδεμόνα, παρά σύζυγο της Μαρίας. Είναι σκόπιμο να υποθέσουμε, ωστόσο, ότι δεν ήταν ηλικιωμένος τότε, αλλά ότι η εσωτερική του τελειότητα, ο καρπός της χάρης, τον οδήγησε να βιώσει τη συζυγική σχέση του με τη Μαρία με μια παρθενική στοργή».

«Στιβαρή εσωτερικότητα»
Από τον άνθρωπο που ο Ματθαίος στο Ευαγγέλιο αποκαλεί «δίκαιο», Προστάτης της καθολικής Εκκλησίας, των εργαζόμενων και ενός απείρου αριθμού πόλεων και τόπων, καμιά λέξη δεν είναι γνωστή παρά μόνο σιωπές. Οι οποίες όμως, θα πρέπει να γίνουν κατανοητές σαν να επρόκειτο για λόγια και σκέψεις. Σε αυτή την προφανή απουσία υπεισέρχεται και ο Βενέδικτος 16ος και εξάγει από αυτόν τον πλούτο μιας ολοκληρωμένης ζωής, ενός ανθρώπου-σκιά που, όπως υποστηρίζει κατά την απαγγελία ενός Angelus το 2005, με το παράδειγμά του χωρίς διακηρύξεις θα επηρεάσει την ανάπτυξη του Ιησού θεανθρώπου: «Μια σιωπή, χάρη στην οποία ο Ιωσήφ, στην ένωσή του με τη Μαρία, διαφυλάττει το Λόγο του Θεού (…) μια σιωπή συνυφασμένη με συνεχή προσευχή, προσευχή ευλογίας από τον Κύριο, λατρεία της ιερής θέλησής του και της ανεπιφύλακτης εμπιστοσύνη του στην πρόνοιά του. Δεν υπερβάλλει κάποιος εάν σκεφτεί ότι ακριβώς από τον «πατέρα» Ιωσήφ, ο Ιησούς έμαθε – σε ανθρώπινο επίπεδο – αυτή τη στιβαρή εσωτερικότητα η οποία προϋποθέτει μια αυθεντική δικαιοσύνη, την «ανώτερη δικαιοσύνη» που Εκείνος μια μέρα θα διδάξει στους μαθητές του».

Μετάφραση: ρφ

κοινοποίηση άρθρου:

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on email

Περισσότερα

Διαβάστε ακόμη

Mελέτη του Ευαγγελίου της ημέρας

  ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΗΣ 13ης ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 27 Ιουνίου 2022   Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Αμήν

Καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου-Τήνου-Μυκόνου-Άνδρου και Μητρόπολη παντός Αιγαίου