Η ψαλμωδία και η μουσική συντονίζουν

την καρδιά με εκείνη των αδελφών και με τον Θεό

Η μουσική «αποτελεί μέρος της Λειτουργικής δράσης και δεν είναι απλώς διακοσμητικό στοιχείο της Ιεροτελεστίας». 

 

Αυτό υπενθύμισε ο Πάπας Λέων στην κατήχηση της γενικής ακρόασης, συνεχίζοντας τον κύκλο που είναι αφιερωμένος στις Διατάξεις της Β΄ Συνόδου του Βατικανού.

Η γενική ακρόαση πραγματοποιείται στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου, όπου ο Πάπας σταμάτησε για να χαιρετήσει τους παρόντες. Στην έβδομη κατήχηση για το Sacrosanctum Concilium (Συνοδική Διάταξη για τη Θεία Λειτουργία), που πραγματοποιήθηκε το πρωί στις 19 Αυγούστου, αναφέρθηκε στην ιερή μουσική και στη σημασία της ψαλμωδίας, παραπέμποντας όχι μόνο στη Συνοδική Διάταξη αλλά και στους Πατέρες της Εκκλησίας, καθώς και στη διδασκαλία του Αγίου Πίου Ι΄, του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β΄ και του Βενεδίκτου ΙΣΤ΄.

Η Συνοδική Διάταξη, που είναι αφιερωμένη ακριβώς στη μεταρρύθμιση και στην προώθηση της Λειτουργίας, υπενθυμίζει ότι «η μουσική παράδοση της Εκκλησίας», αυτός ο «θησαυρός ανεκτίμητης αξίας», «ξεχωρίζει ανάμεσα στις άλλες εκφράσεις της τέχνης, ιδιαίτερα επειδή το ιερό άσμα, ενωμένο με τα λόγια, αποτελεί αναγκαίο και αναπόσπαστο μέρος της επίσημης Λειτουργίας». Επομένως, υπενθυμίζει η ίδια Διάταξη, «η ιερή μουσική θα είναι τόσο αγιότερη όσο στενότερα θα συνδέεται με τη Λειτουργική δράση».

 

Άγιος Αυγουστίνος: το να τραγουδάει κάποιος είναι χαρακτηριστικό  εκείνου που αγαπά

 

Ο Πάπας παρατήρησε ότι εδώ βρίσκεται «ο πυρήνας της συνοδικής διδασκαλίας, η οποία επιβεβαιώνει και εμβαθύνει την ψαλμωδία στη Θεία Λειτουργία, την οποία είχε ήδη αναδείξει ο Άγιος Πίος Ι΄ με το Motu Proprio Inter sollicitudines».

«Στη Λειτουργία, το να ψέλνουμε και να παίζουμε μουσική σημαίνει να προσευχόμαστε, συντονίζοντας την καρδιά μας με εκείνη των αδελφών μας και με τον Θεό, συμμετέχοντας ενεργά στο Μυστήριο που τελείται. Ιδιαίτερα, η μουσική εκφράζει τη συναισθηματική διάσταση της προσευχής, όπως διακηρύσσει ο Άγιος Αυγουστίνος: Cantare amantis est, δηλαδή “το να τραγουδάει κανείς είναι χαρακτηριστικό εκείνου που αγαπά”. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, διότι βοηθά να ανοίξει η καρδιά στη δράση του Θεού μέσα στη χάρη και να αφεθεί να διαπλαστεί από αυτήν».

 

Το άσμα βοηθά να ξεπερνιούνται οι διαφορές μεταξύ των ανθρώπων

 

Ο Πάπας επισημαίνει στη συνέχεια πώς το άσμα ευνοεί την κοινωνία:

«Μέσω της συμφωνίας των φωνών συμβάλλει στην ένωση των ψυχών, ξεπερνώντας τις διαφορές μεταξύ των ανθρώπων και συγκεντρώνοντάς τους στην δοξολογία του Θεού. Έτσι γίνεται επιφάνεια της Εκκλησίας, αισθητή εκδήλωση της κοινωνίας που ανήκει στην ίδια τη φύση της».

Ακριβώς από «τη βαθιά Θεολογική σημασία του ιερού άσματος ως αναπόσπαστου μέρους της Λειτουργικής δράσης», προκύπτουν ορισμένες απαιτήσεις, σημειώνει στη συνέχεια ο Πάπας Λέων: το ιερό άσμα, «πέρα από τις μόδες ή τις ιδιαίτερες ευαισθησίες των δημιουργών», «πρέπει σε όλα τα επίπεδα να ανταποκρίνεται σε εκείνο που είναι καταλληλότερο για τη συγκεκριμένη Λειτουργική στιγμή». Η μορφή του, επίσης, ιδιαίτερα ως προς τη μελωδική της διάσταση, πρέπει ταυτόχρονα να χαρακτηρίζεται από «υψηλή μουσική ποιότητα και να μπορεί εύκολα να εκτελεστεί».

 

Κείμενα εμπνευσμένα από την Αγία Γραφή, τα λειτουργικά βιβλία και την πνευματική παράδοση

 

Όσον αφορά τα κείμενα, η Διάταξη συνιστά να είναι «βαθιά και ταυτοχρόνως εύκολα κατανοητά, εμπνευσμένα κυρίως από την Αγία Γραφή, τα λειτουργικά βιβλία και την πνευματική παράδοση της Εκκλησίας».

Παροτρύνει να υπάρχει ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό, ώστε «να αναπτύσσεται η δυναμική που εκφράζεται στην αρχαία αρχή lex orandi, lex credendi, δηλαδή ο νόμος της προσευχής είναι επίσης νόμος της πίστεως».

 

Η ενεργός συμμετοχή των πιστών

 

Η Συνοδική Διάταξη Sacrosanctum Conciliumαφιερώνει μεγάλο χώρο στο θέμα της ενεργού συμμετοχής των πιστών, η οποία, όπως επισημαίνει ο Πάπας, παραπέμποντας στον Βενέδικτο ΙΣΤ΄, πρέπει να κατανοείται «ξεκινώντας από μια μεγαλύτερη επίγνωση του Μυστηρίου που τελείται και της σχέσης του με την καθημερινή ζωή».

 

Άσματα και μουσικά όργανα

 

Η Συνοδική Διάταξη επιθυμεί, επίσης, να υπάρχει μέριμνα για τις  επευφημίες των πιστών, τις  απαντήσεις, τη μελωδία των ψαλμών, τα αντίφωνα, τα άσματα και «την ιερή σιωπή».

Ο Πάπας υπενθυμίζει ακόμη ότι η Διάταξη αποδίδει «μεγάλη αξία στο Γρηγοριανό μέλος, χωρίς όμως να αποκλείει από την τέλεση άλλα είδη ιερής μουσικής».

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται επίσης στο εκκλησιαστικό όργανο, ενώ «η χρήση άλλων μουσικών οργάνων επιτρέπεται “εφόσον είναι κατάλληλα για ιερή χρήση ή μπορούν να προσαρμοστούν σε αυτήν και εφόσον ανταποκρίνονται στην αξιοπρέπεια του ναού και συμβάλλουν πραγματικά στην ευλάβεια των πιστών”».

Ένα θέμα που είναι ιδιαίτερα αγαπητό στη Συνοδική μεταρρύθμιση, και στον τομέα της ιερής μουσικής, είναι εκείνο της «πολιτισμικής ενσωμάτωσης»:

«Ιδιαίτερα υπογραμμίζεται, σε σχέση με τις μουσικές παραδόσεις των διαφόρων πολιτισμών, η σημασία του να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι παραδόσεις αυτές, ως μέρος της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής των ανθρώπων. Συνιστάται, επομένως, από τη μία πλευρά να καλλιεργείται σε όλους μια κατάλληλη “αγωγή του θρησκευτικού αισθήματος” και, από την άλλη, “όσο είναι δυνατόν […], να προωθείται η παραδοσιακή μουσική αυτών των λαών, τόσο στα σχολεία όσο και στις Ιερές Ακολουθίες”».

 

Η μουσική κληρονομιά της Εκκλησίας

 

Σημαντικό είναι επίσης το έργο της schola cantorum (σχολή χορωδίας), «ενός ποιμαντικού μέσου, του οποίου συνιστάται η προώθηση».

Ο συνθέτης ιερής μουσικής καλείται, επομένως, «να διαφυλάσσει τη μουσική κληρονομιά της Εκκλησίας, αντλώντας έμπνευση από αυτήν για να δημιουργεί νέες συνθέσεις στην υπηρεσία της Λειτουργίας, με σεβασμό στη σύγχρονη ευαισθησία και στις διαφορετικές πολιτιστικές παραδόσεις».

Με αυτόν τον τρόπο, όπως έγραφε ο Άγιος Ιωάννης Παύλος Β΄, μπορεί να καθαρίζεται η Λατρεία από «υφολογικές ατέλειες», από πρόχειρες μορφές έκφρασης, «από μουσικές και κείμενα κακότεχνα και ελάχιστα κατάλληλα για το μεγαλείο της πράξης που τελείται», ώστε να εξασφαλίζονται αξιοπρέπεια και ποιότητα μορφής στη λειτουργική μουσική.

 

Προώθηση της εκπαίδευσης στην ιερή μουσική

 

Για όλους αυτούς τους λόγους, υπογραμμίζει ο Πάπας Λέων, «οι Συνοδικοί Πατέρες συνιστούν να προωθείται η εκπαίδευση και η πρακτική της ιερής μουσικής στα σεμινάρια, στα μοναχικά δοκίμια των  μοναχών και σε άλλους χώρους, όπως τα Καθολικά σχολεία, καθώς και να εξασφαλίζεται στους μουσικούς και στους ψάλτες μια στέρεη Λειτουργική κατάρτιση».

«Οι Πατέρες της Εκκλησίας έδωσαν μεγάλη σημασία στο Λειτουργικό άσμα, σύμβολο της Εκκλησιαστικής κοινωνίας. Γι’ αυτό, μπορούμε να ολοκληρώσουμε με αυτά τα όμορφα λόγια του Αγίου Ιγνατίου Αντιοχείας:

“Εσείς, ένας προς έναν, γίνετε ένας χορός, ώστε, αρμονικοί στην ομοφωνία και λαμβάνοντας τον τόνο του Θεού μέσα στην ενότητα, να ψάλλετε ομόφωνα μέσω του Ιησού Χριστού προς τον Πατέρα για να σας ακούσει και, από τα καλά έργα που επιτελείτε, να αναγνωρίσει ότι είστε μέλη του Υιού του”».

 

ΠΗΓΗ: Vatica news

                    +Νικόλαος,

Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ