Με αποφασιστικότητα που θα άξιζε καλύτερη υπόθεση, ο Luca Zaia κατόρθωσε να εξασφαλίσει την έγκριση του περιφερειακού νόμου του Βένετο σχετικά με την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία (SMA). Το έπραξε χωρίς να διστάσει να επαναφέρει έναν νόμο που είχε ήδη απορριφθεί από το προηγούμενο Περιφερειακό Συμβούλιο το 2024 και να ασκήσει πιέσεις στους περιφερειακούς συμβούλους με επιστολές και ομιλίες, οι οποίες μπορεί να θεωρηθούν ελάχιστα συμβατές με τον σημερινό θεσμικό του ρόλο ως Προέδρου της Περιφερειακής Συνέλευσης.
Το αποτέλεσμα έχει ασφαλώς μεγάλη πολιτική σημασία, διότι αποκαλύπτει μια Λέγκα (η Λέγκα είναι πολιτικό κόμμα στην Ιταλία) πολύ διαφορετική από εκείνη που στο παρελθόν αναζητούσε σημεία πολιτικής σύγκλισης με την ευαισθησία των Καθολικών. Ο πολιτικός κίνδυνος είναι ότι η ψηφοφορία για την αυτοκτονία στο Βένετο μπορεί να συμβάλει στην ίδια την «αυτοκτονία» της Λέγκας. «Περιμέναμε την αυτονομία, μας δίνετε όμως την ευθανασία», έγραφε ένα πλακάτ μπροστά από την Περιφερειακή Συνέλευση του Βένετο. Η βεβαιότητα είναι ότι η ψηφοφορία της Τετάρτης καθιστά ακόμη πιο δυσδιάκριτες τις διαφορές μεταξύ των πολιτικών παρατάξεων όσον αφορά τις θεμελιώδεις αξίες της κοινωνικής συνύπαρξης. Όλο και περισσότερο γεννιέται η επιθυμία να επαναλάβουμε, μαζί με τον Giorgio Gaber: «Μα τι είναι η Δεξιά;… Τι είναι η Αριστερά;».
Πέρα όμως από το πολιτικό δεδομένο, η έγκριση των λεγόμενων «μοντέλων νόμου Coscioni» για το τέλος της ζωής —στις Περιφέρειες που διοικούνται από την Αριστερά και τώρα, με το Βένετο, και σε εκείνες που διοικούνται από τη Δεξιά— καθώς και η παράκαμψη των νόμων μέσω κανονιστικών ρυθμίσεων, όπως συνέβη στη Λομβαρδία υπό κεντροδεξιά διοίκηση, θέτουν ένα ερώτημα ηθικής και νομικής τάξεως: μπορεί μια Περιφέρεια, η οποία αποτελεί θεσμικό τμήμα της Ιταλικής Δημοκρατίας, να οργανώνει με νόμο μια δραστηριότητα —την υποβοήθηση στην αυτοκτονία— η οποία, σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα, εξακολουθεί να συνιστά αδίκημα, έστω και μέσα σε μια περιορισμένη περιοχή αποποινικοποίησης;
Πράγματι, το Συνταγματικό Δικαστήριο, μολονότι άνοιξε τον δρόμο για την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία, ουδέποτε αναγνώρισε την ύπαρξη δικαιώματος στην αυτοκτονία. Αντιθέτως, υποστήριξε ότι «από το άρθρο 2 του Συντάγματος, όπως άλλωστε και από το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), απορρέει το καθήκον του Κράτους να προστατεύει τη ζωή κάθε ανθρώπου· όχι όμως το διαμετρικά αντίθετο καθήκον να αναγνωρίζει στο άτομο τη δυνατότητα να ζητήσει από το Κράτος ή από τρίτους βοήθεια για να πεθάνει» (Διάταξη 207/2018 και Απόφαση 242/2019, σημείο 2.2 του σκεπτικού).
Πιο συγκεκριμένα, επαναβεβαιώνοντας την αξία της ζωής, αλλά και την κοινωνική της διάσταση, καθώς και το καθήκον του Κράτους να την προστατεύει, το Δικαστήριο προσδιόρισε μια αυστηρά οριοθετημένη περιοχή μη τιμωρητού χαρακτήρα για το αδίκημα της υποβοήθησης στην αυτοκτονία, αφήνοντας σε ισχύ το άρθρο 580 του Ποινικού Κώδικα, το οποίο την τιμωρεί, με σκοπό την προστασία των πλέον ευάλωτων προσώπων.
Ακριβώς επειδή δεν αποτελεί δικαίωμα, η ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία δεν συνεπάγεται καμία υποχρέωση εκ μέρους του Εθνικού Συστήματος Υγείας (SSN). Αποστολή του Εθνικού Συστήματος Υγείας είναι, πράγματι, η προστασία της υγείας ως «θεμελιώδους δικαιώματος του ατόμου και συμφέροντος της κοινωνίας», με τη διάθεση δημόσιων πόρων για την προαγωγή, τη διατήρηση και την αποκατάσταση της σωματικής και ψυχικής υγείας μέσω της πρόληψης, της διάγνωσης, της θεραπείας και της αποκατάστασης (Νόμος 833/1978).
Όσον αφορά την εμπλοκή του Εθνικού Συστήματος Υγείας και την ανάθεση σε αυτό του ρόλου του εκτελεστή της διαδικασίας αυτοκτονίας, η στάση του Συνταγματικού Δικαστηρίου υπήρξε αμφίσημη, φθάνοντας σε ένα άνοιγμα, έστω και χωρίς δεσμευτικό χαρακτήρα, με την Απόφαση 132/2025 (σημείο 4.2 του σκεπτικού), την οποία στη συνέχεια επανέλαβε στην Απόφαση 204/2025, με την οποία έκρινε εν μέρει αντισυνταγματικό τον νόμο της Περιφέρειας της Τοσκάνης.
Απομονώνοντας μια φράση από τα συμφραζόμενά της, το Δικαστήριο προχώρησε σε μια υπερβολική ερμηνεία, υποστηρίζοντας ότι ο ασθενής στον οποίο έχει επιτραπεί να αυτοκτονήσει θα είχε «δικαίωμα να συνοδεύεται από το Εθνικό Σύστημα Υγείας κατά τη διαδικασία της ιατρικώς υποβοηθούμενης αυτοκτονίας, δικαίωμα το οποίο, σύμφωνα με τις αρχές που διέπουν την υπηρεσία, περιλαμβάνει την εξεύρεση των κατάλληλων μέσων, όπου αυτά υπάρχουν, καθώς και τη συνδρομή στη χρήση τους».
Κρίμα, όμως, διότι, όπως ανέφερα παραπάνω, «οι αρχές που διέπουν την υγειονομική υπηρεσία» την υποχρεώνουν πράγματι να συνοδεύει τον ασθενή του οποίου η ζωή οδεύει προς το τέλος, αλλά με σκοπό τη φροντίδα του προσώπου, συμπεριλαμβανομένης της παρηγορητικής φροντίδας και της θεραπείας του πόνου.
Παραμένει, επομένως, αναπάντητο το ερώτημα: μπορεί το Εθνικό Σύστημα Υγείας, έστω και περιορισμένα στις περιπτώσεις όπου η υποβοήθηση στην αυτοκτονία έχει κατ’ εξαίρεση αποποινικοποιηθεί, να καταστεί εκτελεστής μιας πράξης την οποία, σύμφωνα με το άρθρο 580 του Ποινικού Κώδικα, εξακολουθεί να θεωρεί αδίκημα; Μπορεί να αναλάβει μια τέτοια ευθύνη χωρίς να ανατρέψει τους ίδιους τους σκοπούς για τους οποίους ιδρύθηκε; Μπορεί η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής, μετατρεπόμενη σε διαδικασία και σε πρωτόκολλο ρουτίνας, να ανατεθεί στα νοσοκομεία και στο υγειονομικό προσωπικό χωρίς να διαστραφεί το ήθος πάνω στο οποίο θεμελιώνεται η θεραπευτική φροντίδα, αρχής γενομένης από τον Όρκο του Ιπποκράτη;
Όχι χωρίς μια δόση ευκολίας, ο Πρόεδρος της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Βένετο, Alberto Stefani, ολοκλήρωσε την παρέμβασή του στη συζήτηση υποστηρίζοντας ότι «το δίκαιο, όπως και η ζωή, δεν είναι διαπραγματεύσιμο». Πιο σεμνά, θα περιοριζόμουν να πω ότι το δίκαιο έχει τη δική του λογική και ότι η εσωτερική του συνέπεια θα άξιζε να γίνεται σεβαστή.
ΠΗΓΗ: AVVENIRE
+Νικόλαος,
Αρχιεπίσκοπος, πρώην Νάξου-Τήνου κλπ.
