Η θεολογική θεμελίωση της συνοδικότητας

Η ΘΕΟΛΟΚΗ ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑΣ

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

 

 

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

 

 

Εισαγωγή: Η πιο παρήγορη πραγματικότητα του χριστιανισμού

Για μια σχετικά μεγάλη περίοδο θα ασχοληθούμε με το θέμα της προετοιμασίας της συνόδου που έχει ως θέμα: «Προς μία Εκκλησία Συνοδική: κοινωνία, συμμετοχή, αποστολή». Θα μας απασχολήσει κυρίως η λέξη «κοινωνία» και ακριβέστερα η «Εκκλησία ως κοινότητα – κοινωνία». Έχουμε ήδη ασχοληθεί με αυτό το θέμα, αρκετό καιρό πριν, υπό τον τίτλο: «Μόνοι ή σε κοινωνία;». Ωστόσο, το θέμα είναι τόσο ευρύ και τόσο σημαντικό για εμάς τους χριστιανούς, που αξίζει να εμβαθύνουμε περαιτέρωσυσχετίζοντάς το με τη συνοδικότητα. Δεν πρόκειται για κάτι που αφορά τους ειδικούς, αλλά όλους τους χριστιανούς σε οποιαδήποτε χριστιανική ομολογία κι αν ανήκουν.

Η εκκλησιακή «Κοινωνία» αποτελεί το βαθύ θεμέλιο της συνοδικότητας. Δεν μπορεί να υπάρχει σύνοδος στην Εκκλησία αν η Εκκλησία η ίδια δεν είναι και δεν βιώνεται ως «κοινότητα – κοινωνία». Διαφορετικά, όπως είπε ο Πάπας Φραγκίσκος η σύνοδος θα ήταν«πολιτική συγκέντρωση, κοινοβούλιο». Γι’ αυτό,ηέκφραση «Εκκλησία Κοινότητα – Κοινωνία», σχεδόν, ισοδυναμεί με την έννοια και τον θεσμό της συνοδικότητας. Η συνοδικότητα είναι αναγκαία για την Εκκλησία, όπως είναι αναγκαία η κοινωνία. Η συνοδικότητα εφαρμόζεται και βιώνεται σε όλα τα επίπεδα (διοικητικό, λειτουργικό, τρόπος συνύπαρξης των χριστιανών κ.α.) και πηγάζει από την Εκκλησία που αποτελεί ακριβώς γεγονός κοινότητας-κοινωνίας. Συνεπώς, αν η κοινωνία αποτελεί το είναι της Εκκλησίας, η συνοδικότητα είναι ο τρόπος ύπαρξής της.

Τι σημαίνει κοινωνία στη χριστιανική ορολογία 

Θα μου επιτραπεί να επαναλάβω κάτι που ανέφερα στο προηγούμενο άρθρο μου. «Η λέξη ΚΟΙΝΩΝΙΑ στα νέα ελληνικά παραπέμπει σε ένα σύνολο, μια ομάδα ανθρώπων, που υπάρχουν και σχετίζονται εντός ορισμένων τυπικών ορίων. Στην παρούσα μελέτη θ’ αναφερθούμε στον συγκεκριμένο όρο, επικαλούμενοι την πλούσια βιβλική και θεολογική του έννοια, που όπως ελπίζουμε, θα γίνει αντιληπτή προοδευτικά, καθώς θα  αναπτύσσουμε το θέμα μας. Αλλά για να αντιληφθούμε καλύτερα τι σημαίνει κοινωνία σε ένα πλαίσιο βιβλικό και θεολογικό,  θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να καταλάβουμε τη διαφορά μεταξύ «κοινότητας-εταιρείας» και «κοινότητας-κοινωνίας». Στην «κοινότητα-εταιρεία» η ενότητα των μελών είναι ένα απλό μέσο στην υπηρεσία του κοινού συμφέροντος. Σ’ αυτή την περίπτωση, η κοινότητα είναι ένα σύνολο από ανθρώπους, που η ενότητά τους εξασφαλίζεται από τη θέσπιση και την τήρηση νόμων.

Αντίθετα, στην περίπτωση της «Κοινότητας-Κοινωνίας», η βαθιά ενότητα των προσώπων αποτελεί από μόνη της σκοπό της ύπαρξής της. Σ’ αυτήν την περίπτωση, πρωτεύοντα ρόλο διαδραματίζουν οι δεσμοίενότητας και αγάπης μεταξύ των προσώπων. Η χριστιανική κοινότητα είναι η κατ’ εξοχήν «Κοινότητα -Κοινωνία». Ο δε τελικός σκοπός της χριστιανικής ύπαρξης είναι η κοινωνία, δηλαδή η βαθιά διαπροσωπική σχέση, η αμοιβαία ενότητα αγάπης.

Ο χριστιανός έχει ως σκοπό της ύπαρξής του την κοινωνία σε όλα τα επίπεδα. Πράγματι, καθετί που συνθέτει τον πνευματικό πλούτο του χριστιανισμού (μυστήρια, προσευχή, άσκηση κλπ.) δεν αποτελεί παρά ένα μέσο ή μία οδό για να φτάσουμε στον πρωταρχικό σκοπό της ύπαρξής μας, για να ζήσουμε, «ομόφρονα» και «ομόψυχα» (Βλ. Πράξ. 4, 32-37), δηλαδή να ενωθούμε με τον Θεό και μεταξύ μας, σύμφωνα με την ιερατική προσευχή του Κυρίου (Βλ. Ιωάννης 17, 21-23), και για να χτιστεί μία κοινότητα ζωής και αγάπης, μια πραγματική κοινωνία προσώπων.

Ακόμη μία διαφορά: ενώ «η κοινότητα-εταιρεία», θυσιάζει τα πρόσωπα για να εκπληρώσει τον (οικονομικό, πολιτικό ή άλλο) σκοπό της, «η κοινότητα-κοινωνία» βρίσκεται στην υπηρεσία του προσώπου, το δέχεται με αγάπη, αναδεικνύει την αξία του, το βοηθάει να ωριμάσει για να είναι σε θέση να διακονήσει με τη σειρά του τους άλλους και να τους σεβαστεί, για να εκπληρώσει τα καθήκοντά του και να αναλάβει τις ευθύνες του μέσα στην χριστιανική κοινότητα.

Με βάση τα παραπάνω, μπορούμε να ορίσουμε την βιβλική έννοια της «κοινότητας – κοινωνίας» ως εξής: «Η εκκλησιολογική κοινωνία είναι η ένωση του Θεού με τον άνθρωπο και του ανθρώπου με τον Θεό, μέσω του Ιησού Χριστού εν Αγίω Πνεύματι. Αυτή η ένωση γίνεται προϋπόθεση για την ένωση των ανθρώπων μεταξύ τους. Έτσι, η δόξα του Θεού φτάνει στο αποκορύφωμά της και η ευτυχία του ανθρώπου στην πληρότητά της».

«Η ιδέα της Εκκλησίας ως ‟Κοινότητας – Κοινωνίας”

φαίνεται ως μία από τις πιο πλούσιες σε σημασία

όλης της ιστορίας της εκκλησιολογίας»

Υπάρχουν περισσότερες από ογδόντα βιβλικές μορφές και εικόνες για να δείξουν την Εκκλησία. Η δογματική Διάταξη της Β΄ Βατικανής Συνόδου για την Εκκλησία (Lumen Gentium) χρησιμοποιεί τριάντα πέντε εικόνες ομαδοποιημένες σε τέσσερα θέματα: ποιμαντική ζωή (ποιμένας, ποίμνιο), αγροτική ζωή (αγρός του Θεού, ελιά, αμπέλι), αρχιτεκτονική και κοινωνική ζωή (λαός του Θεού, συνθήκη, οίκος Θεού), Σώμα Χριστού, πόλη), οικογενειακή και συζυγική ζωή (Εκκλησία μητέρα, Εκκλησία νύμφη του Χριστού, οικογένεια).

Κάθε περίοδος της ιστορίας έχει εκδηλώσει ευαισθησία για μια ορισμένη έννοια ή εικόνα της Εκκλησίας. Μερικές φορές, η προτίμηση μίας τέτοιας έννοιας ή εικόνας επισκίασε άλλες, με αποτέλεσμα να προκληθούν παρανοήσεις και συγχύσεις. Αρκεί να αναφέρουμε την εικόνα του «ποιμνίου» (του κοπαδιού). Η μονόπλευρη ερμηνεία της οδήγησε την λανθασμένη αντίληψη ότι οι βαπτισμένοι χριστιανοί είναι ένα κοπάδι χωρίς βούληση και δικαιώματα εντός της Εκκλησίας. Άλλη μία τέτοια εικόνα είναι αυτή της Εκκλησίας ως «τέλειας κοινωνίας» (societas perfecta) και «λαού του Θεού». Η παρερμηνεία αυτής της εικόνας μπορεί να συρρικνώσει την Εκκλησία σε μια κοινωνική ιδεολογία ή σε ένα πολιτικό κόμμα, που παλεύει μόνο για την κοινωνική δικαιοσύνη και την ειρήνη.

Μια από τις πιο πλούσιες σε σημασία εικόνες είναι αυτή της Εκκλησίας ως «κοινωνίας-κοινότητας» η οποία μπορούμε να πούμε ότι συμπυκνώνει το μυστήριο του Θεού, το μυστήριο του ανθρώπου και το μυστήριο της Εκκλησίας. Η έκτακτη συνέλευση της Συνόδου των Επισκόπων του 1985, επί τη βάσει της διδασκαλίας της Β’ Βατικανής Συνόδου, επιβεβαίωσε πως η «κοινότητα-κοινωνία» αποτελεί το θεμέλιο της Εκκλησίας ως προς την ουσία και την οργάνωσή της και τον πυρήνα κάθε εκκλησιολογίας. Πάνω σε αυτό το θεμέλιο της Εκκλησίας αναπτύσσεται και η ορθή σχέση μεταξύ ενότητας και πολυμορφίας μέσα σ’ αυτήν, η σχέση μεταξύ του ενός και των πολλών, μεταξύ Πρωτείου και Συνοδικότητας.

Έχει λεχθεί ότι «η ιδέα της Εκκλησίας κοινότητας – κοινωνίας αποτελεί μια από τις πιο πλούσιες σε σημασία όλης της ιστορίας της εκκλησιολογίας» (Rigal, J.,  L’ecclésiologie de communion: Son évolution historique et ses fondements, Cerf, Paris 1997, 17). Ο ίδιος Γάλλος θεολόγος συνεχίζει λέγοντας πως η δήλωση αυτή δεν σημαίνει ότι ο όρος «κοινωνία» είναι ο πιο χρησιμοποιημένος όρος στην εκκλησιολογία, αλλά ότι οι έννοιες κοινωνία, κοινότητα, σύναξη-εκκλησία, αποτελούν τις πιο κοινές αναφορές όταν μιλούμε για την Εκκλησία. Η εκκλησιολογία της «κοινότητας – κοινωνίας» αποτελεί επίσης «την κεντρική και θεμελιώδη ιδέα στα κείμενα της Β’ Βατικανής Συνόδου» (Η έκφραση είναι της έκτακτης Συνόδου των Επισκόπων του 1985 Relatio finalis, II, C.1.).

Αυτό το γεγονός το έχουν επιβεβαιώσει και άλλα επίσημα έγγραφα, κάτι που είναι σύμφωνο με τη φύση της Εκκλησίας και την αίσθηση των πιστών.

+ Ιωάννης Σπιτέρης

Αρχιεπίσκοπος πρώην Κερκύρας

κοινοποίηση άρθρου:

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Share on email

Περισσότερα

Διαβάστε ακόμη

14η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ, Κύκλος Γ

14η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ   Κύκλος Γ ΑΝΤΙΦΩΝΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ (Ψλ 48 [47], 10-11) Αναπολούμε, Κύριε, το έλεός σου, μέσα στο ναό σου. Όπως,

Mελέτη του Ευαγγελίου της ημέρας

  ΣΑΒΒΑΤΟ ΤΗΣ 12ης ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 25 Ιουνίου 2022 Εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Αμήν Επικαλούμαι

Καθολική Αρχιεπισκοπή Νάξου-Τήνου-Μυκόνου-Άνδρου και Μητρόπολη παντός Αιγαίου